Woordenboek

Eerste Hulp bij Feministes



RoSa. Documentatiecentrum en Archief voor Gelijke Kansen, Feminisme en Vrouwenstudies.

woordenboek.gif (17486 bytes)

Woordenboek

Terug naar basisbegrippen

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Meer termverklaring vind je in de uitgave van de EU
Gelijke kansen in 100 woorden
Dit boekje staat in de RoSa-bib

Arbeidsverdeling naar sekse:
de verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid tussen vrouwen en mannen.

zie ook seksesegratie op de arbeidsmarkt

Combinatie van arbeid en gezin:
vanuit het standpunt van het beleid: de invoering van gezins-en ouderschapsverlofregelingen, voorzieningen voor kinderopvang en ouderenzorg en de ontwikkeling van een werkomgeving en -organisatie die de combinatie van werk en gezinstaken voor vrouwen en mannen vergemakkelijkt
vanuit het standpunt van het gezin: de mate waarin bovenstaande regelingen aanwezig zijn om de combinatie van werk en gezinstaken gemakkelijker te maken

Cultuur:
In de breedste zin: Datgene wat door de samenleving wordt voortgebracht. Het tegenovergestelde van natuur.
zie natuur-cultuurdebat

Democratisch tekort
is een situatie die ontstaat wanneer een groep in de samenleving niet evenredig vertegenwoordigd is in de besluitvorming. Die groep, bijvoorbeeld werkende moeders, zal daardoor minder sterk kunnen doorwegen op het beleid dan dit volgens hun aantal zou moeten. Dat vermindert de democratische legitimiteit (geldigheid) van het beleid. Een andere naam voor die situatie is 'democratisch deficit'.

Derde feministische golf
is een stroming in de vrouwenbeweging vanaf de jaren 90 die de verworvengheden van de tweede feministische golf ter discussie stelt en pleit voor power-feminisme in plaats van slachtofferfeminisme. Voorbeelden zijn cyberfeminisme, ecofeminisme, ...
Meer over de feministische golven en stromingen?

Directe (sekse)discriminatie
wanneer iemand minder gunstig behandeld wordt op basis van haar/zijn geslacht.

Ecofeminisme
Ecofeministen leggen de link tussen de vrouwenbeweging en de ecologische beweging vanuit de overtuiging dat er een gelijkaardig principe in werking is bij de verwaarlozing van de aarde en onderdrukking van de vrouw. Zij stellen het dualisme natuur-cultuur in vraag en streven naar een harmoniemodel waarbij de nadruk wordt gelegd op de onderlinge verbondenheid van de elementen. Het ecofeminisme heeft vertakkingen naar het christenfeminisme waarbinnen het de vorm krijgt van reflectie over de zorg voor de aarde en de natuur als godsschepping, spiritualiteit (godinnencultus) en dierenrechtenactivisme.
Namen: Vandana Shiva, Maria Mies.

Empowerment
als individu of als groep meer macht verwerven om beslissingen te nemen en keuzes te maken, om zelf je problemen op te lossen en dingen te verwezenlijken of te veranderen. Empowerment houdt ook in dat je als individu of als groep meer toegang hebt tot en meer controle over de economische middelen (kapitaal, grond, ..), dat je meer kent en kunt (know-how) en meer macht hebt om het politieke en sociale beleid te beïnvloeden.

Feitelijke ongelijkheden:
ondanks het feit dat vrouwen en mannen in onze samenleving wettelijke gelijkheid hebben, blijven er nog ongelijkheden bestaan. Voorbeelden van dergelijke ongelijkheden zijn het glazen plafond, bestaande loonverschillen of onevenwichten in de taakverdeling tussen vrouwen en mannen.

Gelijke Behandeling:
waarborgen dat er noch direct noch indirect gediscrimineerd wordt op grond van geslacht.

Gelijke Kansen

Gelijkheidsdenken:
zijn de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen van belang of niet? Feministische theoretici zijn het er niet over eens. Aanhangers van het gelijkheidsdenken zien geen verschillen die onoverkomelijk zijn: gelijkwaardigheid komt voort uit gelijkheid. Mannen en vrouwen zijn gelijk, ze hebben gelijke rechten en plichten. Eens alle discriminaties weggewerkt zijn, hebben vrouwen en mannen een gelijke uitgangspositie en staat niets hun gelijkwaardigheid nog in de weg. Zie ook Verschildenken.

Genitale verminking:
Bij meisjes en vrouwen, meestal uit Afrikaanse landen, wordt het geslachtsorgaan gedeeltelijk verwijderd en bijna helemaal dichtgemaakt. Het is een eeuwenoud gebruik dat de seksualiteit van vrouwen wil onderdrukken. De ingreep geeft problemen bij urineren, menstrueren en bevallen. Het brengt het leven van vrouwen in gevaar en is al in veel landen bij wet verboden.

Glazen Plafond:
De onzichtbare barrière waardoor vrouwen geen toegang hebben tot leidinggevende functies in bedrijven/organisaties waar mannen het voor het zeggen hebben.

Indirecte (sekse)discriminatie:
wanneer maatregelen, wetten, situaties die op het eerste gezicht neutraal zijn, een nadelig effect hebben op iemand vanwege haar of zijn geslacht.

Loonverschillen:
de verschillen tussen de gemiddelde verdiensten van mannen en die van vrouwen als gevolg van de sekse.

Mainstreaming

Natuur - Cultuur debat
Het natuur-cultuur debat, in het Engels nature-nurture debate, komt vaak aan bod wanneer men de verschillen tussen mannen en vrouwen wil verklaren of op zoek gaat naar de oorzaken voor de discriminatie van de vrouw.
De kernvraag in dit debat is de volgende: zijn de verschillen tussen mannen en vrouwen aangeboren of aangeleerd?
In het eerste geval, de natuur-pool, zegt men dat de verschillen tussen mannen en vrouwen 'natuurlijk' zijn. Ze zouden een onderdeel zijn van de specifieke biologische, fysieke en psychologische afdruk van mannen en vrouwen. Dit heeft als gevolg dat deze verschillen als 'vast' beschouwd worden, onveranderlijk in tijd of samenleving.
Aan de andere kant van het debat, de cultuur-pool, spreekt men van aangeleerde verschillen. Ze zouden gevormd zijn door de specifieke opvoeding en samenleving waarin jongens en meisjes opgroeien. In dat geval zijn ze veranderlijk en afhankelijk van de tijd en de samenleving waartoe men behoort.

Paritaire democratie:
is de evenwichtige samenstelling van alle politieke besluitorganen. Een evenwichtige samenstelling wat vrouwen en mannen betreft is een weergave van de verhouding in de samenleving: de helft vrouwen en de helft mannen. In België zijn de laatste jaren enkele wetten gestemd die het bereiken van de paritaire democratie moeten versnellen via quota's. Die quota's bepalen bijvoorbeeld hoeveel vrouwen er verplicht op een verkiezingslijst moeten staan of hoeveel vrouwen er minstens in bepaalde adviesraden moeten zitten. Die wetten zijn een voorbeeld van positieve discriminatie.

Patriarchaat
Patriarchaat gaat over macht en dominantie.
Kortweg bedoelt men met het patriarchaat een samenleving waar mannen het voor het zeggen hebben.
Een patriarchaal georganiseerde maatschappij impliceert dat mannen machtsposities innemen in alle belangrijke instellingen van de maatschappij en dat vrouwen geen toegang hebben tot diezelfde machtsposities. Dit betekent niet dat vrouwen geen macht hebben of geen rechten, het betekent enkel dat ze minder macht en rechten hebben dan mannen.
Om de meer verborgen patriachale tactieken die dit mogelijk maken te ontmaskeren, gebruikt men het begrip gender.
Om die ongelijke machtsverhoudingen recht te trekken doet men aan mainstreaming en benadrukken feministen het belang van gelijke kansen.

Privé-openbaar debat:
Door een historisch gegroeide tegenstelling tussen het private en het openbare of publieke leven in onze samenleving, worden feitelijke ongelijkheden tussen vrouwen en mannen in stand gehouden. In onze Westerse burgerlijke samenleving bestaat die tegenstelling sinds de 19e eeuw. Tot het publieke leven behoren politiek, economie, cultuur. Het private leven is het domein van de zorg, de opvoeding, de huishoudelijke taken. Lange tijd was die scheiding strikt geslachtsgebonden: de werknemer-man tegenover de huishoudster-zorgende vrouw.
Dat zogenaamde kostwinnersmodel begon af te takelen doordat vrouwen in de tweede helft van de twintigste eeuw meer en meer buitenshuis gingen werken en dus ook deelnamen aan het openbare leven. Toch is die scheiding niet volledig verdwenen en zorgt ze voor (feitelijke) ongelijkheden. Vrouwen kunnen niet op dezelfde manier deelnemen aan het openbare leven omdat zij nog altijd het leeuwendeel van de taken uit het private leven op zich nemen. Met andere woorden: vrouwen doen nog altijd de meeste huishoudelijke taken en hebben dus minder tijd vrij om zich waar te maken op de arbeidsmarkt, in de politiek, op alle domeinen van het openbare leven.

Positieve discriminatie:
beleidsmaatregelen die een achtergestelde groep uit de samenleving wil bevoordelen (vrouwen, etnische minderheden, enzovoort) en bestaande discriminaties wegwerken.

Quota:
zie paritaire democratie

Reproductieve rechten:
het recht om in alle vrijheid te bepalen hoeveel kinderen je wil, wanneer je die wil, met welke tussenpozen, en of je wel kinderen wil. Het begrip houdt ook in dat iedereen recht heeft op respectvolle en volledige seksuele voorlichting, op betaalbare voorbehoedsmiddelen, op de vrijheid om een verantwoorde keuze te maken in verband met abortus en om die in veilige omstandigheden te laten doen. Het betekent ook dat je recht hebt op veilig vrijen, zonder risico op seksueel overdraagbare aandoeningen (soa, hiv/aids) en op goede medische begeleiding als je zwanger bent of gaat bevallen.

Rolpatronen:
gedragspatronen die verschillend zijn voor vrouwen en mannen.

Roldoorbreking:
het doorbreken van die traditionele taakverdeling (rolpatronen) tussen mannen en vrouwen.

Seksesegratie op de arbeidsmarkt:
op de arbeidsmarkt zijn vrouwen niet in alle beroepen en op alle functieniveau's even goed vertegenwoordigd. Horizontale segregatie betekent dat vrouwen een beperkter aantal beroepen uitoefenen dan mannen, verticale segregatie betekent dat er meer vrouwen aanwezig zijn in de lagere functieniveau's.

Seksisme:
houdt meerdere aspecten in. In de eerste plaats is het een geheel van overtuigingen over de geslachten en over de relatie tussen
de geslachten. In die overtuiging bestaat er een objectieve hiërarchische verhouding tussen beide geslachten en die verhouding wordt ook wenselijk geacht.
Maar het is ook een handeling die is gebaseerd op een ongerechtvaardigd onderscheid tussen de geslachten en die nadelige gevolgen heeft voor één of meerdere leden van één van beide geslachten.

Soa:
een letterwoord voor : seksueel overdraagbare aandoeningen, een verzamelnaam voor besmettelijke ziekten die je kunt oplopen door seksueel contact. Meer uitleg

Socialisatie:
het leerproces waarbij maatschappelijke normen en waarden worden aangeleerd, ook rolpatronen en opvattingen over gender.

Stereotyperen:
een groep mensen altijd opnieuw karakteriseren volgens een onveranderlijk beeld dat je je van hen gevormd hebt door een paar van hun eigenschappen of gedragingen te veralgemenen, of je veronderstelling nu klopt met de werkelijkheid of niet. Het woord heeft een negatieve bijklank van vooringenomenheid.

Transgender:
wordt gebruikt als overkoepelende term voor travestie, transgenderisme en transseksualiteit en alle andere vormen van gendervariantie. Het gaat om mensen die mannelijke en vrouwelijke identiteitskenmerken combineren (transgenderisme), om mensen bij wie de genderidentiteit volkomen haaks staat op de biologische sekse (transseksualiteit), om mensen die hun innerlijk beleefde (sub)identiteit via kleding, taal, gedrag, houding… naar buiten brengen (travestie). Zie ook "Gender in de Blender".

Verschildenken:
zijn de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen van belang of niet? Feministische theoretici zijn het er niet over eens. Aanhangers van het verschildenken leggen de nadruk op de fundamentele verschillen tussen vrouwen en mannen. Aangezien die verschillen onveranderlijk zijn, dient het beleid rekening te houden met de verschillende behoeften van vrouwen en mannen. Vrouwen en mannen zijn dus niet gelijk, maar wel gelijkwaardig. Zie ook Gelijkheidsdenken.

Vluchthuis:
is een veilig toevluchtsoord voor vrouwen en hun kinderen die door hun partner bedreigd of mishandeld worden. De lokatie van een vluchthuis wordt geheimgehouden. In Nederland wordt een vluchthuis ook wel eens een blijf-van-mijn-lijfhuis genoemd.

Terug naar basisbegrippen