Ondertekening v/h Verdrag van Rome European Community, 2006

In 1957 ondertekenen zes Europese landen waaronder België, het Verdrag van Rome. De EEG is een feit. Een onderdeel van het Verdrag is artikel 119 waarin bepaald wordt dat “iedere lidstaat er zorg voor draagt dat het beginsel van gelijke beloning van mannelijke en vrouwelijke werknemers voor gelijke of gelijkwaardige arbeid wordt toegepast.” (Source: European NAvigator, www.ena.lu) Door het Verdrag te ondertekenen, verbindt België zich ertoe dit principe toe te passen vanaf januari 1962. De uiteindelijke uitvoering laat echter veel te wensen over: halfweg de jaren ’60 is er nog weinig of niets gerealiseerd. Een eerste protest op het niet naleven van het principe “gelijk loon voor gelijk werk” manifesteert zich in 1966 bij de wapenfabriek FN-Herstal waar de vrouwelijke werknemers massaal in staking gaan.

In 1968 laait de discussie opnieuw op. Op 16 februari 1968 wordt Gabrielle Defrenne, stewardess bij Sabena, verplicht op non-actief gezet omdat ze 40 jaar wordt. Artikel 5 van haar arbeidscontract bepaalde immers dat vrouwen na hun veertigste verjaardag geen deel meer konden uitmaken van de crew terwijl deze passage in de contracten van mannelijk boordpersoneel ontbrak. Uiteraard had dit nadelige gevolgen voor het pensioen. Gabrielle Defrenne begint daarop een juridische kruistocht om gelijke behandeling te eisen met artikel 119 als uitgangspunt. Haar claims eindigen telkens voor het Europees Gerechtshof in Luxemburg.

De Standaard, 12 april 1976	Het Europees Gerechtshof doet in totaal drie uitspraken. Een eerste verzoek van Defrenne om eenzelfde pensioen te krijgen als haar mannelijke collega’s, wordt afgewezen (‘Defrenne I’). Ook de derde zaak, over de verschillende arbeidsvoorwaarden waardoor vrouwen gedwongen werden vroeger op pensioen te gaan dan mannen, wordt afgewezen (‘Defrenne III’). Noch de pensioenuitkeringen, noch de arbeidsvoorwaarden, vallen volgens het Hof onder artikel 119 en het principe ‘gelijk loon voor gelijk werk’.
Positief is echter de uitspraak in de zaak ‘Defrenne II’. Hierin oordeelde het Europees Gerechtshof dat de zes oorspronkelijke lidstaten, door ondertekening van het verdrag en dus van het artikel 119, uitdrukkelijk de plicht hebben hun onderdanen te beschermen tegen discriminaties die voortvloeien uit de nationale wetgeving of uit cao’s. Artikel 119 kon dus ook gebruikt worden in de nationale rechtbanken bij het oordelen over verzoeken tot gelijke verloning. Als een gevolg hiervan werd Sabena, dat pas in 1966 de gelijke beloning tussen mannen en vrouwen invoerde, verplicht om Gabrielle Defrenne voor de periode 1962 – 1966 hetzelfde loon uit te betalen als de stewards en dus het verschil bij te passen.
Gabrielle Defrenne, De Standaard, 12 april 1976 De zaak-Defrenne had een enorme impact. Onmiddellijk na de juridische uitspraak, nam de Europese Commissie concrete stappen op weg naar een meer gelijke behandeling van mannen en vrouwen. In 1975 kwam er bijvoorbeeld een richtlijn i.v.m. de gelijke beloning van mannelijke en vrouwelijke werknemers (75/117/EEG), in 1976 gevolgd door een richtlijn i.v.m. de gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, beroeps­opleiding, promotiekansen en arbeidsvoorwaarden (76/207/EEG). Eveneens een gevolg van de zaak-Defrenne was richtlijn 79/7/EEG waarin de gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid werd aangepakt. Naast deze richtlijnen die vooral nuttig waren om de wettelijke gelijkheid te realiseren, werden er ook de nodige actieprogramma’s uitgestippeld. Vanaf 1982 werd bijvoorbeeld extra aandacht besteed aan de financiële ondersteuning van kindercrčches en het aanbieden van opleidingen voor die beroepen waar vrouwen ondervertegenwoordigd bleken te zijn. De zaak-Defrenne was, net als de vrouwenstaking bij FN-Herstal, een kwestie die de louter Belgische context ver overschreed. Beide gebeurtenissen droegen er op belangrijke wijze toe bij dat de gelijke beloning van mannen en vrouwen daadwerkelijk werd aangepakt én juridisch werd gewaarborgd. ‘Defrenne I’: Case 80/70 [1971] ECR 445 Gabrielle Defrenne vs. de Belgische staat ‘Defrenne II’: Case 43/75 [1976] ECR 455 Defrenne vs. Sabena ‘Defrenne III’ : Case [1978] ECR 1365 Defrenne vs. Sabena meer info: International Labour Organisation zie ook: Arrest van het Hof van 15 juni 1978 - Gabrielle Defrenne tegen de Belgische Luchtvaartmaatschappij nv Sabena - ("Gelijkheid tussen mannelijke en vrouwelijke werknemers inzake arbeidsvoorwaarden") - (Verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Belgische Hof van Cassatie). Zaak nr. 149/77

Meer weten?
Nog een actie voor gelijk loon en gelijke behandeling m/v: de staking bij FN Herstal in 1966
EHBF Do It Yourself: Gelijk loon voor gelijke (vakantie)job!
Dossier Vrouwen en Europa (zie o.a. 'Belangrijke data en documenten')
Duiding: Equal Pay Day
RoSa-Factsheet nr. 3: De tweede feministische golf
Archief Gelijk Loon voor Gelijk Werk

  BH's verbranden & andere straffe verhalen