Voor jongeren van de 21e
eeuw is seks doodnormaal. Op tv, in de bioscoop, in tijdschriften...
zonder omwegen kan er vrijelijk over seks en seksualiteit gesproken
worden. 'Amper' 35 jaar geleden lagen de zaken
wel even anders! Net als abortus
was ook anticonceptie een uitgesproken taboe-onderwerp. Als er al enige kennis over
voorbehoedsmiddelen bestond, beperkte die zich vaak hoofdzakelijk tot de periodieke
onthouding:
naargelang van het tijdstip in de vrouwelijke cyclus werd geslachtsgemeenschap vermeden om zo
de kans op een eventuele zwangerschap te verkleinen. Een hoogst twijfelachtige methode
overigens, waar dan ook meer dan eens 'ongelukjes' mee gebeurden. Daarnaast waren
anticonceptiva, vooral buiten de steden, in de decennia voor 1960 bijzonder moeilijk te
verkrijgen. De taboesfeer werd ook in de wetgeving doorgetrokken: een wet uit 1923 verbood
elke vorm van informatie of publiciteit rond voorbehoedsmiddelen.
| Condooms ontsnapten evenwel aan de wetgeving vermits
ze niet beschouwd werden als een voorbehoedsmiddel maar als een beschermingsmiddel tegen
seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's). Toch gold ook voor condooms
- net zoals voor alles wat met seks
en seksualiteit te maken had - de ongeschreven regel dat het onderwerp zo goed als
onbespreekbaar was. Voor moderne 21e-eeuwers is het dan ook moeilijk te begrijpen welke
deining de plaatsing van condoomautomaten in het Antwerpen van 1971
veroorzaakte. |
De Standaard, 17 april 1971 |
Alvorens initiatiefnemers JAC, AMOK en CGSO een condoomautomaat op de
stoep konden zetten, werd er druk overleg gepleegd in de Antwerpse gemeenteraad. Vermits
er geen wettelijke belemmeringen waren voor het specifiek verbieden van condoomautomaten,
werd de discussie gevoerd met argumenten als zouden de automaten hinderlijk zijn voor de
voetgangers. Uiteindelijk kreeg Antwerpen zijn condoomautomaten: weinig aanstootgevende,
gewone witte kastjes. Voor 3 x 10 frank konden de pakjes condooms gekocht worden.
Zoals op zovele andere vlakken, brachten de jaren '60 - '70 ook op dit gebied een
diepgravende verandering. De seksuele revolutie bevrijdde de samenleving van schaamte en
schuld, de komst van de pil maakte het voor de vrouw op een relatief gemakkelijke
manier mogelijk meester te zijn over haar eigen seksualiteit en voortplanting.
Vrouwenbewegingen doorbraken het taboe en spraken zonder blikken of blozen over
seksualiteit en anticonceptie. Om de abortuskwestie
te ontmijnen werd in 1973 besloten de wet die verbood informatie te
verspreiden over anticonceptie, op te heffen. Abortus zou echter
nog vele jaren een heet hangijzer blijven. |
Brochure van Dolle Mina, z.d. |
Detail
uit het pamflet van PAG Brugge, 1973.
Ondanks de liberalisering, bleef anticonceptie een moeilijk
thema. Midden oktober 1973 deelden leden van de Brugse PAG op de wekelijkse markt
pamfletten
uit met inlichtingen over voorbehoedsmiddelen. De meest doeltreffende middelen werden met
naam en toenaam genoemd: merken van 'mechanische contraceptie' (condoom, diafragma,
spiraal), spermadodende producten (pasta's, schuim, zetpillen...) en hormonale
contraceptie (pil, morning after pill, inspuiting) werden opgesomd. Het pamflet lokte
hevige discussie uit: vooral de vraag "Wat doet u met uw ongehuwde minderjarige
dochter?" zorgde voor de nodige controverse. De Brugse actievoerders kregen zelfs
even de politie achter zich aan voor het verstoren van de openbare orde.
KAV, Vrouw en Wereld, september '73 - juli '74 |
De vrouwenbeweging liet echter niet los. In
het najaar van 1973 begon KAV met een tiendelige artikelenreeks in haar tijdschrift
Vrouw en Wereld over 'Verantwoord ouderschap'. Van meet af aan
werd duidelijk gesteld dat seksualiteit méér was dan alleen voortplanting. KAV, dat een breed publiek wist te bereiken, gaf informatie en voorlichting mét tekst en uitleg.
De actie van KAV was zeer controversieel: een 'brave' katholieke
vrouwenorganisatie die openlijk informatie gaf over seksualiteit
-los van de voortplantingsfunctie- was op dat moment not done.
De discussie was dan ook niet veraf. Verschillende wijkmeesteressen weigerden
Vrouw en Wereld uit
te delen aan hun leden, de Gentse bisschop monseigneur Van Peteghem wees KAV op de nauwe
verbinding tussen huwelijk, seksualiteit en voortplanting. De artikelenreeks werd echter
zoals gepland voortgezet. |
De jaren '60 en '70 waren eens te meer een sleutelperiode.
De discussies over anticonceptie die toen op gang kwamen, zouden het denken over
seksualiteit voorgoed veranderen. Tegelijkertijd wierp de samenleving stilaan het
schaamtegevoel van zich af en kon er beetje bij beetje vrijer gepraat worden over zaken
als voorbehoedsmiddelen, seks en voorlichting. |
