ELIZABETH I

Elizabeth R (BBC, 1971)

Elizabeth R is een veelgeprezen miniserie van de BBC uit 1971.  De serie bestaat uit zes episodes, elk ongeveer anderhalf uur lang, die het ganse leven van Elizabeth verfilmen.  De episodes werden door vijf verschillende regisseurs ingeblikt.  De serie kadert in de traditie van de Britse heritage film: films die het Britse verleden in beeld brengen.  Voor de BBC was historische accuraatheid dan ook erg belangrijk.  Net als Jeanne la Pucelle van Rivette blijft de serie zeer dicht bij de historische werkelijkheid.  Anders dan Jeanne la Pucelle gebruikt Elizabeth R echter geen trucs, in de vorm van interventies van personages, om ons voldoende historische achtergrondinformatie te bezorgen.  Alle informatie komt tot ons via dialogen.

Beeld op video  eerste episode

Net als in de film van Kapur wordt het karakter van Elizabeth knap geschetst.  Ze is vooral slim, ze houdt van spitsvondigheden, van amusante intellectuele conversaties, en toont zich meester van het diplomatieke spel.  Als het moet, is ze zeer autoritair. Haar twijfel komt beter tot uiting dan in de film van Kapur en merken we vooral in de dialogen tussen raadsleden, die gissen naar de bedoelingen van Elizabeth.  Elizabeth zelf lijkt nooit een spoor van twijfel te vertonen.  Het voornaamste aspect van haar persoonlijkheid is dat ze erin slaagt haar ware gevoelens te verbergen en rationeel te handelen.  In de eerste episode wordt dit knap in beeld gebracht.  Wanneer ze verneemt dat Seymour terechtgesteld wordt, schieten haar meteen herinneringen te binnen.  De beelden van de herinneringen tonen ons dat ze Seymour een warm hart toedraagt.  Maar op koele toon zegt ze de politiek meest verstandige woorden: dat Seymour een onbelangrijk man is.  Haar karakter wordt het best in de verf gezet door het contrast met Mary Stuart.  Mary is impulsief en gepassioneerd; Elizabeth is voorzichtig en rationeel.  Dit maakte Elizabeth succesvoller dan Mary.(1)

De serie maakt niet de fout een te grote rol toe te kennen aan één man.  In het begin van de film woont Elizabeth een vergadering van haar raad bij, waarbij zij meteen de zaken regelt; later ontvangt ze haar raadsleden nog slechts apart.  Ze stelt het nemen van beslissingen lang uit, waardoor haar raadsleden slechts kunnen gissen naar haar werkelijke bedoelingen.  Walsingham is hier één van de sluwste raadsleden.  Hij probeert Elizabeth in de richting van zijn plannen te sturen.  Elizabeth heeft echter door dat hij haar valse informatie probeerde te geven voor zijn eigen profijt en maakt zich daar zeer kwaad om.  Elizabeth is hier de enige ware heerseres.

Haar positie bóven haar mannelijke onderdanen wordt in de verf gezet door twee bijna identieke scènes.  Wanneeer Dudley te hoog mikt, waarschuwt Elizabeth hem: “Ik zal hier geen meester en slechts één meesteres dulden!  Wat je hebt, heb ik je gegeven, ik heb je gemaakt tot wie je bent.  Als je meer probeert te nemen, zal ik je vernietigen.”  Dudley is verstandig en bindt in.  Jaren later waarschuwt Elizabeth Essex met ongeveer dezelfde woorden.  Essex rebelleert echter tegen de oude vrouw, overtuigd als hij is dat het tijd wordt dat Engeland geregeerd wordt door een krachtige, jonge man.  Hij wordt vernietigd.(2)

Vanaf de tweede episode, wanneer ze koningin is, staat de huwelijkskwestie op de agenda.  De serie blijft dicht bij de historische Elizabeth: ze wil niet huwen met iemand die ze nooit gezien heeft.  Geen van de raadsleden weet wat Elizabeth precies wil.  Ook de kijker komt het niet te weten.  De dubbelzinnige speech van Elizabeth voor het parlement in 1559 wordt in de film getoond, met de historische woorden van Elizabeth.  Na deze speech is de huwelijkskwestie echter niet van de baan.  Op een bepaald moment stelt Dudley haar voor de keuze: hij zal haar opwachten aan een kerk, om er met haar te huwen; komt ze niet opdagen, dan zal hij uit haar leven verdwijnen.  Elizabeth daagt te laat op.  Ze ontmoeten elkaar in het bos.  Dudley zegt: “Je kwam, maar te laat.”  Elizabeth riposteert: “Je wachtte, maar niet lang genoeg.”  Het is duidelijk dat ze besloten had niet met Dudley te huwen, maar de reden blijft onduidelijk.

videostill

De evolutie van Elizabeth naar Virgin Queen gebeurt geleidelijk en wordt mooi in beeld gebracht.  Er is niet één beslissend moment, zoals in de film van Kapur, maar ook in de BBC-serie zien we een evolutie van een jong meisje, met lang, los haar, naar de wit gemaakte, opgedirkte Virgin Queen.  Het is de evolutie die we ook in de portretkunst aantreffen.  In tegenstelling tot de film van Kapur wordt hier echter geen reden gegeven voor deze evolutie.  In de serie worden vaak de historische woorden van Elizabeth gebruikt.  Hierdoor komt ook het aspect van de dubbele natuur van de vrouwelijke heerser naar voren.  Ook hier komt dit het eerst op de voorgrond wanneer ze het teken krijgt dat ze koningin wordt.  Dan zegt ze: “Ik ben geen leeuw, maar wel een leeuwenjong, met een leeuwenhart.”  Dit is een duidelijke verwijzing naar haar afstamming van Hendrik VIII. Wanneer de Spaanse ambassadeur haar het huwelijksaanzoek van Filips II overbrengt, zegt ze: “ik ben geen gewone vrouw, maar koningin.”  in episode vijf wordt haar speech te Tilbury getoond, het ultieme paradoxale spel van de krijgskoningin.  Waarom ze dit spel speelt, wordt echter niet duidelijk.

Eindnoten

(1) Elizabeth, de Hollywooddiva, in: Historica 28:1 (2005), p. 4.
(2) Elizabeth, de Hollywooddiva, in: Historica 28:1 (2005), p. 4.