Frida Kahlo, Mexicaanse schilderes en cultfiguur

Van 16 januari tot 18 maart 2010 loopt in BOZAR, het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, de expo Frida Kahlo y su mondo . Het is de allereerste keer dat negentien schilderijen en een reeks tekeningen en foto's van de invloedrijke kunstenares naar ons land gebracht worden. Lees hieronder haar opmerkelijke levensverhaal. 

Afkomst
Een leven lang pijn
Een bewonderde kunstenares
Politieke escapades
Einde van een turbulent leven
Meer lezen

Afkomst

Ten onrechte beweerde de Mexicaanse Frida Kahlo dat ze geboren was in 1910, het jaar van de Mexicaanse revolutie. Ze wou een dochter van de revolutie genoemd worden. In werkelijkheid is ze geboren op 6 juli 1907 in Coyoacàn, een voorstad van Mexico Stad. Ze is de derde van vier dochters van de Hongaars- Joodse fotograaf Wilhelm Kahlo en van Matilde Calderon, van Spaanse en Mexicaans Indiaanse afkomst. Frida's opvallende doorlopende wenkbrauwen zou ze van haar Spaanse voorouders hebben.

Een leven lang pijn

Op haar zesde krijgt ze kinderverlamming. Als gevolg van de polio blijft ze lichtjes kreupel. Als vijftienjarige besluit ze medicijnen te gaan studeren en volgt de vooropleiding. Drie jaar later, op 17 september 1925, komt daar een einde aan door een verkeersongeval. Op weg naar school wordt haar bus aangereden door een tram. De gevolgen zijn vreselijk: enkele doden en ook een aantal zwaargewonden, waaronder Frida. Ze heeft verschillende breuken, onder andere aan de wervelkolom. Haar rechtervoet is verbrijzeld en een ijzeren staaf is haar lichaam binnengedrongen. In haar dagboek schrijft Frida: ‘Ik ben de desintegratie in persoon’. Van 1944 tot haar dood verslijt ze achtentwintig korsetten, ze ondergaat minstens tweeëndertig chirurgische ingrepen, ze wordt afhankelijk van morfine tegen de pijn. Ze sterft uiteindelijk een week na haar zevenenveertigste verjaardag aan complicaties die een gevolg zijn van het ongeval.

Van een medische carrière kan geen sprake meer zijn. Terwijl ze noodgedwongen een jaar lang in bed doorbrengt, onbeweeglijk in een korset,  installeert haar moeder een spiegel boven haar hoofd zodat ze zichzelf kan zien. Om de tijd door te brengen begint ze te tekenen en te schilderen wat ze ziet.

Haar schilderijen, meestal zelfportretten en stillevens, zijn zeer expressief, met felle kleuren, in de naiëve stijl en de afgeplatte vormen naar het voorbeeld van de Mexicaanse volkskunst die ze bewondert.

Dankzij haar wilskracht en levenslust leidt ze ondanks de constante pijn een intens leven, relationeel en artistiek. Ze vertoeft in kringen van linkse kunstenaars en intellectuelen. In het huis van de communistische fotografe Tina Modotti maakt ze kennis met de beroemde Mexicaanse schilder Diego Rivera, die monumentale muurschilderingen maakt over de revolutie. Hun politieke en artistieke visies stemmen overeen. Ondanks het leeftijdsverschil - Frida is tweeëntwintig, Diego tweeënveertig - trouwen ze in 1929. Ze gaan bij de ouders van Frida wonen, in het blauwe huis dat haar vader heeft laten bouwen. Door de medische kosten van hun dochter zitten de Kahlo's financieel aan de grond maar Diego Rivera betaalt het huis verder af. Hun huwelijk is turbulent, ze scheiden en hertrouwen, hebben allebei relaties met anderen, Frida is biseksueel.

Voor Frida, met haar gewonde lichaam, is haar uiterlijk heel belangrijk. Zich kleden is voor haar ook een uiting van haar artistiek talent.  Zij neemt de stijl over van de Indiaanse Tehuana-vrouwen : lange gewaden met veel kant en ruches. Ze vlecht linten en bloemen in haar kapsel en draagt zware pre-Columbiaanse juwelen.

naar overzicht

Een bewonderde kunstenares 

Over haar kunst is Frida Kahlo zelf bescheiden. Jarenlang weigert ze iets van haar werk te laten zien. Maar Rivera moedigt haar aan en ze krijgt een eerste solo-tentoonstelling in New York in 1938. Een jaar later, in 1939, exposeert ze in Parijs. Daar komt ze in contact met grote namen als Picasso, Kandinsky, Miro.

In april 1953 wordt Frida’s eerste grote tentoonstelling in Mexico geopend. Gezien haar gezondheidstoestand denken de organisatoren dat ze niet zal kunnen deelnemen aan de vernissage, maar Diego laat haar hemelbed in het midden van de expositiezaal zetten en Frida wordt met een ambulance naar de opening gebracht. Terwijl ze mooi aangekleed en helemaal opgedoft in bed ligt, komen al haar vrienden haar begroeten. Het lijkt meer op een afscheid.

naar overzicht

Politieke escapades

Het koppel heeft contacten in communistische kringen. Diego Rivera is eerst communist, dan trotskist - naar eigen zeggen zorgt hij ervoor dat Trotski asiel krijgt in Mexico - om daarna weer communist te worden en te beweren dat hij Trotski alleen maar naar Mexico had gehaald om hem te kunnen laten vermoorden. Frida, die een korte relatie had met Trotsky, wordt na de moord even vastgehouden op verdenking van medeplichtigheid.

In augustus 1953 wordt haar rechterbeen geamputeerd. De verdovende middelen en de alcohol beletten haar te werken. Ze gaat zich meer en meer vastklampen aan het communistische dogma als een soort vervangende godsdienst.

naar overzicht

Einde van een turbulent leven

Omdat ze bijna niet meer kan schilderen, wordt ze depressief. Ze krijgt een longontsteking waarvan ze maar langzaam herstelt. Dat belet haar niet om toch deel te nemen deel aan een communistische manifestatie op 2 juli 1954, in een rolstoel. Frida Kahlo sterft op 13 juli 1954 aan een longembolie. Ze krijgt een officiële begrafenis, bijgewoond door de president van Mexico.

Van het blauwe huis waar ze zo lang heeft gewoond, maakt Diego Rivera een museum ter ere van Frida Kahlo. Behalve schilderijen van haar brengt hij er ook zijn verzameling pre-Columbiaanse voorwerpen in onder. Ook nu is Frida Kahlo nog steeds zeer bekend. Ze werd een echte cultfiguur. Haar leven is vaak beschreven en verfilmd.

naar overzicht  

Meer lezen

RoSa bibliotheek, trefwoord: Kahlo Frida

Op de Roze Kant: Lesbospotting

Aanraders uit de RoSa-bib:

• Grimberg, Salomon. Frida Kahlo: Song of herself. - London: Merrell, 2008. -159 p.:ill.  ISBN 978-1-8589-4438-8  (RoSa exemplaarnummer T/1081 )
• Levine, Barbara. Finding Frida Kahlo/Encontrando a Frida Kahlo. - New York: Princeton Architectural Press, 2009. - 248 p.:ill. ISBN 978-1-56898-830-6 (RoSa exemplaarnummer T/1130)  
• Dexter, Emma & Barson, Tanya. Frida Kahlo. - London: Tate Publishing, 2005. - 232 p.:ill.  ISBN 1-85437-586-5 (RoSa exemplaarnummer GIV2a/0483)
  
• Herrera, Hayden. Frida: a biography of Frida Kahlo. - New York: Harper & Row Publishers, 1983. - 507 p.: ill.
  ISBN 0-06-091127-1 * ill. p. 267 (RoSa exemplaarnummer T/0298)
  
• Jamis, Rauda. Frida Kahlo : een vrouw. -  Breda: De Geus, 1991. - 328 p. (RoSa exemplaarnummer T/0326)
• Montero, Rosa. Vrouwenportretten . - Amsterdam: Wereldbibliotheek, 1997. - 189 p.: ill. ISBN 90-284-1780-X (RoSa exemplaarnummer T/0503)
• Spreeuwenberg, Liesbeth. Het leven en de liefdes van Frida Kahlo
  In: ZIJ AAN ZIJ VROUW VROUW MAGAZINE; volume 10 nr 07(07/08/2001), p. 10-15