Studiekeuze

Meisjes en jongens kiezen nog steeds verschillende studierichtingen. Wat is er aan de hand en wat kan ik als leerkracht doen?

Hoe kiezen Vlaamse meisjes en jongens?
Genderbewuste studieoriëntering: aandachtspunten
Direct aan de slag
Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

Hoe kiezen Vlaamse meisjes en jongens?

Studiekeuzes blijken nog steeds erg stereotiep:

• In het TSO en BSO is de kloof het grootst. Jongens kiezen veel vaker voor richtingen als houtbewerking, bouw en elektromechanica, terwijl meisjes vooral kantoor, personenzorg en schoonheidsverzorging volgen.
• In het ASO volgen evenveel meisjes als jongens wiskunde of wetenschappen. Meisjes combineren deze 'harde' vakken wel meer met talen of humane wetenschappen en kiezen niet vaak een richting als wiskunde-wetenschappen.
• Jongens kiezen vaker voor TSO en BSO. Meisjes zetten dan ook frequenter de stap naar hoger onderwijs.
• In het hoger onderwijs worden ICT, technische studies, exacte, toegepaste en industriële wetenschappen vooral gevolgd door mannen. 'Vrouwelijke' richtingen zijn de lerarenopleidingen (vooral kleuter en basis), en ook gezondheidszorg, sociale agogiek en psychologie/pedagogie. 

Gevolgen van deze verschillende studiekeuze?

Een verschil in studiekeuze betekent ongelijke kansen op de arbeidsmarkt en een onevenwichtige verdeling van vrouwen en mannen over de verschillende sectoren. Deze horizontale beroepssegregatie ligt deels aan de basis van de loonverschillen tussen vrouwen en mannen. De typische 'vrouwenjobs' zijn immers ook vaak de minder goed verloonde jobs. Daarnaast bieden nijverheidstechnische richtingen, waarin meisjes ondervertegenwoordigd zijn, een betere uitgangspositie op de arbeidsmarkt.  

Genderbewuste studieoriëntering: aandachtspunten 

Maken meisjes in jouw school andere studiekeuzes dan jongens en wat is hun motivatie? Hoe kan jij hen voorbereiden op die keuze?  

Brede voorstelling van toekomstmogelijkheden

Te vroeg oriënteren naar de gepaste studiekeuze zorgt ervoor dat meisjes en jongens hun eigen talenten en interesses onvoldoende kunnen ontwikkelen. Maak een brede waaier aan toekomstmogelijkheden denkbaar.

• Sta als leerkracht zelf stil bij je eigen gendervooroordelen over studierichtingen en beroepen. 
• Rolmodellen hebben veel invloed op jongeren. Nodig sprekers uit of organiseer bedrijfsbezoeken om leerlingen kennis te laten maken met diverse beroepen/studierichtingen. Contacteer hiervoor vrouwen en mannen in niet-genderstereotiepe beroepen en posities.
• Kies voor cursusmateriaal, voorbeelden, foto's, posters, films,... waarbij vrouwen en mannen getoond worden in diverse beroepen, dus ook niet-genderstereotiepe. 
• Stereotiepe voorstellingen kunnen een aanleiding geven tot een klasgesprek over gender en beroepen.
  
• Geef indien mogelijk sekseneutrale benamingen aan beroepen: leerkracht i.p.v. leraar, verpleegkundige i.p.v. verpleegster.
• Meisjes die door een breed en roloverschrijdend aanbod kennis maakten met bv. technologie (of jongens met bv. personenzorg) hoeven daarom niet voor deze richtingen te kiezen. Dankzij de opgedane ervaring of kennis kan echter wel bewust een keuze gemaakt worden. 

Leren kiezen

• Maak jongeren ervan bewust dat ze in het dagelijkse leven vaak niet alleen kiezen. Discussieer met hen over de invloed van genderrolverwachtingen van ouders, media,... op hun keuzes. 
• Las geregeld keuzemomenten in als voorbereiding op het 'leren kiezen'. Laat hen bv. een rangschikking maken van favoriete schoolreisbestemmingen, kiezen uit een reeks taken, hoeveel sturing ze nodig hebben,...  Laat de leerlingen hun keuzes motiveren, de voor-en nadelen overwegen en achteraf hun keuze evalueren. Sta in elk van deze stappen met de leerlingen stil bij eventuele gendervooroordelen waarop ze zich baseren.
  

Kiezen= kwaliteiten en interesses ontdekken

Meisjes en jongens worden vaak nog steeds verschillend gewaardeerd: meisjes voor sociale talenten en zorgzaamheid, jongens eerder voor leidinggevende en intellectuele kwaliteiten. Dit zijn echter niet altijd de talenten waarover ze beschikken. 

• Jongens en meisjes werken en studeren vaak op een andere manier. Trek dus geen overhaaste conclusies uit dit studiegedrag om bepaalde studierichtingen of beroepen aan te bevelen of af te raden.
  
• Jongens overschatten sneller hun kwaliteiten terwijl meisjes zichzelf eerder onderschatten (vooral voor bèta-vakken). Houd hier rekening mee bij de talentenzoektocht.
• Prijs zgn. 'vrouwelijke' en 'mannelijke' talenten even vaak bij jongens en meisjes.
• Laat jongens en meisjes regelmatig over hun interesses vertellen: dit geeft hen de kans om hun horizon te verruimen en eventueel geboeid te geraken door elkaars favoriete bezigheden.
• Maar: laat jongens en meisjes het recht om typische jongens- respectievelijk meisjesactiviteiten leuk te vinden. Respecteer de eigenheid van elke jongere.

Direct aan de slag

Online lesmateriaal

• Helden van elke dag
  Toolbox om de beroepenwereld op een genderneutrale wijze voor te stellen en een bijdrage te leveren aan de schoolloopbaanbegeleiding van kinderen.
  wat: lerarenhandleiding, leerlingenwerkbladen, spelmateriaal
  voor wie: 3de graad lager onderwijs (5de en 6de leerjaar)
  uitgegeven door: Beroepenhuis / Arteveldehogeschool
• Girls' days: Aan de slag in je eigen bedrijf
  Educatief pakket bij 'Girls' day', het initiatief dat meisjes met techniek wil laten kennismaken. Het pakket leert meisjes hun eigen technologisch bedrijf te maken en daarbij het hele proces te doorlopen. Op de 'Girls' day' website vind je ook de profielen van enkele vrouwen die werken in technologische bedrijven en kom je te weten wat hun job zo boeiend maakt.
  wat: educatieve bundel
  voor wie: 5de en 6de leerjaar lagere school
  uitgegeven door: Technopolis / Agoria Vlaanderen
  
• Jobs in vrouwenhanden
  Methodiek van competentiegebaseerde joboriëntering die gendersensitief en sectoroverschrijdend is. Voor iedereen die betrokken is bij loopbaanbegeleiding en opleiding van werkloze, schoollopende of pas afgestudeerde meisjes.
  wat: zelftesten, voorbeeld-cv's, 
  voor wie: werkloze, schoollopende (3de graad secundair) of pas afgestudeerde meisjes
  uitgegeven door: Resoc Mechelen
  
• Ankie - ANders KIEzen (zip)
  Project met als doel gendervooroordelen over vrouwen en techniek/bètawetenschappen weg te werken opdat meisjes vaker en bewuster voor dergelijke richtingen kiezen.
  wat: theoretische en praktische (pedagogische) leidraad
  voor wie: lager onderwijs
  uitgegeven door: Dienst Beroepsopleiding, departement Onderwijs en Vorming
• I love technologie
  Omdat kinderen nog te vaak een studiekeuze maken die hen niet past en omdat meisjes te weinig voor technische beroepen kiezen werd dit project uitgewerkt. Je vindt hier een heleboel lesfiches om je klas warm te maken voor technologie.
  wat : Online lesfiches
  voor wie: kleuteronderwijs en lager onderwijs
  uitgegeven door: RESOC Kempen
• Moet je een snor hebben om voor wetenschap of techniek te kiezen? - 1,43 MB
  Getuigenissen van bekende en minder bekende wetenschapsters over hun studiekeuzes en jobs. Met kleine ben-jij-uit-het-juiste hout-gesneden-test.
  wat: folder
  doelgroep: secundair onderwijs ASO
  uitgegeven door: Vlaamse Overheid, Departement EWI 
• Winst for life: haal een diploma
  Wegwijs door het hoger onderwijs en de combinatiemogelijkheden met werk, huwelijk en kinderen. Om de stap naar hogere studies bij allochtone meisjes te vereenvoudigen.
  wat: infobrochure met getuigenissen
  voor wie: allochtone meisjes in het laatste jaar secundair
  uitgegeven door: Steunpunt Allochtone Meisjes en Vrouwen (SAMV)
• Dochters van Venus
  Zoek je inspiratie voor een klasgesprek rond roldoorbrekende studiekeuze? Dit project bundelt getuigenissen van vrouwen die voor een niet-traditioneel beroep hebben gekozen en geeft meer info over de bijhorende studies.
  wat: website met getuigenissen en info
  voor wie: laatstejaars secundair
  uitgegeven door: Markant vzw / ESF / Vitaya
• Ingenieur M/V  
  Het stereotiepe beeld van ingenieur als mannenberoep blijkt veel meisjes ervan te weerhouden voor het ingenieursberoep te kiezen.  Met dit project werd geprobeerd meer meisjes voor de opleiding te laten kiezen, en ze na de universiteit ook in het vak te houden.
  wat: website met videogetuigenissen van twaalf ingenieurs over zichzelf en hun beroep, FAQ, en een zelftest waarbij je je eigen competenties in kaart brengt.
  voor wie: 3de graad secundair onderwijs ASO
  uitgegeven door: Amazone / KULeuven 

Lesmateriaal ontlenen in de RoSa bibliotheek

• Ankie: ANders KIEzen - Kiezen doe je nooit alleen: Theoretische leidraad, draaiboek en praktische leidraad + CD-ROM / Dienst Beroepsopleiding, departement Onderwijs en Vorming, 2008 (RoSa exemplaarnummer DII 3f/0086 + cd-rom: K/0082)
• Winst for life: plan je toekomst + CD ROM / Steunpunt Allochtone Meisjes en Vrouwen (SAMV), 2010 (RoSa exemplaarnr. P 4/0543)
• 50 activités pour l'égalité filles/garçons à l'école - Chap. VIII Éducation à l'orientation / Virginie Houadec; Michèle Babillot, 2008 (RoSa exemplaarnummer P4/0539 )
  
• Meisjes als potentieel voor bètatechniek / VHTO, Landelijk expertisebureau meisjes/vrouwen en bèta/techniek, 2006 (RoSa exemplaarnr. DII 3g/0181 )
• Module algemene vakken : een bundel activiteiten om met meisjes en jongens van het secundair onderwijs te werken rond beroepensegregatie / Vlaamse Onderwijsraad, 1994 (RoSa exemplaarnr. P 4/0310 )
• Beroepsbeoefenaren en lessen : lessen en docentenhandleiding BEL-project / Centrum Vrouwen en Exacte Vakken , 1994. (RoSa exemplaarnr. P 4/0344 )

Aanraders uit de RoSa bibliotheek

• Gezocht: ingenieur (m/v): een onderzoek naar studiekeuze vanuit genderperspectief / Steunpunt Gelijkekansenbeleid, 2003 (RoSa exemplaarnummer DIII3a/0038 )
• Gender and occupational outcomes: longitudinal assessments of individual, social, and cultural influences / American Psychological Association, 2008 (RoSa exemplaarnr. DII 3f/0089 )
• Sekseverschillen in onderwijsloopbanen: Een internationaal comparatieve trendstudie / Annemarie van Langen; Geert Driesen, 2006 (RoSa exemplaarnr. DII g/0174 )
• Een ander succes: de keuzes van Marokkaanse meisjes / Carolien Bouw (e.a.), 2003 (RoSa exemplaarnummer FII a/0890 )
• Men in caring occupations: doing gender differently / Ruth Simpson , 2009 (RoSa exemplaarnr. EII a/0689)
• Why do so few students (especially girls) choose science and technology studies?: Gapp survey of the six national reports of the focus group with students, science teachers and parents.[Belgium, Denmark, Italy, The Netherlands, Poland, Portugal] / Daniele Gouthier, 2007 (RoSa exemplaarnr. DIII3g/0039 )
• Ruim baan voor vrouwelijk talent: meer meisjes en vrouwen naar bèta en techniek / Cocky Booy; Gertje Joukes, 2004 (RoSa exemplaarnr. DII 3g/0169 )