|
 Dat
jongens en meisjes evenveel potentieel hebben en dus gelijke kansen verdienen
is voor de meesten vandaag een evidentie. Toch speelt gender, vaak onbewust,
vandaag nog steeds een grotere rol dan je wel zou denken, ook in de klas. Zijn
jongens beter in technische vakken? Zijn meisjes braver dan jongens? Leg
je je onderwerp anders uit bij jongens of meisjes? Ook over de gender van wie
voor de klas staat valt het een en ander te zeggen. Bepaalt je gender je manier
van lesgeven?
Enkele vaststellingen
Interactie leerkracht-leerlingen
Genderbewust lesgeven
Eerste lijn: jongens/meisjes
In de RoSa bibliotheek
Enkele vaststellingen
- meer jongens dan meisjes verlaten het secundair onderwijs met minstens 1 jaar leerachterstand (44,7% tgo 30,6%)
- grote verschillen in studiekeuze
vb. Verzorging: 92% meisjes – Houtbewerking: 98% jongens
vb. meer jongens in exacte wetenschappen, techniek of informatica, meer meisjes in humane wetenschappen of talen
- feminisering van het onderwijs
een meerderheid van leraren in lager onderwijs is vrouw
- interactie in de klas:
meer denkvragen voor de jongens, meer herhalingsvragen voor de meisjes
hogere verwachtingen voor jongens - verschillende feedback
- stereotiep of rolbevestigend beeld- en tekstmateriaal
stereotiepe voorbeelden, onzichtbaarheid van vrouwen,…
Interactie leerkracht - leerlingen
Onderzoek wijst uit dat gender nog steeds een grote rol speelt in de klas.
Het onderzoek naar leerkracht - leerling interacties is gebaseerd op observaties. De lessen van de deelnemende leerkrachten werd opgenomen op video. De leerkrachten verklaarden vooraf meisjes en jongens gelijk te behandelen. Verschillende data werden verzameld:
- aantal interacties per sekse
- soort interacties: spontaan/ niet-spontaan
- soort vragen: denk, doe, herhaling…
- feedback: op welke manier en om welke reden
- taakverdeling en hulp
De deelnemende leerkrachten meestal erg verbaasd over de resultaten.
Bevindingen van observatie onderzoeken:
- jongens kregen meer vragen dan meisjes
- andersoortige vragen: jongens meer denkvragen, meisjes meer herhalingsvragen/feitvragen
- jongens kregen meer stimuli om te antwoorden
- meisjes kregen meer en langere leesbeurten
- jongens namen vaker en sneller spontaan het woord dan meisjes
- probleemoplossend denken: meisjes kregen meer oplossingen aangereikt / jongens kregen meer tijd en ruimte om zelf tot oplossing te komen
- verschillende feedback: meisjes kregen complimenten omdat ze ijverig, zorgzaam en sociaal zijn. Jongens voor hun intellectuele capaciteiten, zin voor initiatief , zelfstandigheid en leidinggevende kwaliteiten
- bijsturen: jongens werden er vaker op gewezen dan meisjes dat ze zich aan de regels moeten houden / meisjes werden op strengere toon berispt
Vooroordelen en stereotypen drukken een stempel op de interactie tussen leerkracht en leerlingen
- Meisjes moeten vooral sociaal vaardig zijn.
- Jongens moeten duidelijk weten wat ze willen en er durven voor gaan.
- Meisjes besteden heel wat aandacht aan de manier waarop iets gezegd wordt.
- In groepswerk nemen jongens gemakkelijk de leiding terwijl meisjes voor een goede samenwerking zorgen.
- Jongens zijn druk, luid en trekken vaak de aandacht
- meisjes zijn ijverig, kunnen beter luisteren en houden zich meer aan de regels
Deze en andere algemeenheden kleuren het verwachtingspatroon van de leerkracht en de manier waarop hij/zij gaat reageren. Ook de leerlingen zelf gaan zich gedragen naar steoreotiepe verwachtingen.
Genderbewust lesgeven
Genderneutraal vs genderbewust
Genderneutraal= geen rekening houden met de verschillen tussen jongens en meisjes
- komt vaak neer op corrigeren van genderstereotypen: leiderskwaliteiten bij meisjes stimuleren, zachtere waarden bij jongens ontdekken
- MAAR: jongen en meisjes hebben recht op verschil!
Genderbewust = rekening houden met, maar niet blindstaren op de verschillen tussen jongens en meisjes.
- respect voor ieders eigenheid
- respect voor gelijke kansen tussen jongens en meisjes
- doorbreken van traditionele rollenpatronen en verwachtingen
Genderbewuste interactie
- Wees je bewust van je eigen manier waarop je naar meisjes en jongens kijkt.
- Zoek naar voorbeelden die zowel jongens als meisjes aanspreken en zorg voor variatie.
- Zorg voor variatie tussen directe en indirecte gespreksstijl zodat
iedereen zich aangesproken voelt
- Praat op dezelfde toon en zorg voor evenveel contact met jongens en meisjes.
- Wees een model in het serieus nemen van meisjes en bestrijd actief seksistische opmerkingen.
- Hou rekening met het feit dat jongens en meisjes zich soms op ander manieren uitleven
Genderbewust taalgebruik
Wie communiceert, kiest woorden. Die keuze beïnvloedt de aanhoorder en laat doorschemeren welk beeld en verwachtingen er zijn tegenover jongens en meisjes.
- Zorg dat zowel meisjes als jongens worden aangesproken.
- Werk roldoorbrekend in het geven van voorbeelden.
- Ouderparticipatie: spreek beide ouders aan
- Let op met genderstereotypen
Enkele reflectievragen:
- geef je jongens en meisjes om dezelfde reden complimentjes?
- wordt er van jongens en meisjes verwacht dat ze zich in gelijke mate aan de afspraken houden?
- geven de beelden in het educatief materiaal een gelijke indruk van vrouwen en mannen
- leren we leerlingen kritisch kijken naar beelden op vlak van gelijkwaardigheid?
- worden jongens en meisjes beiden zowel om hun vrouwelijke als mannelijke eigenschappen geapprecieerd?
- komt elke leerstijl (denker, doener, observeerder en toepasser) voldoende aan bod in de lessen?
- krijgen zowel de jongens als de meisjes de opdracht om op te ruimen/uit te delen/banken verzetten/…?
voorbeelden
- spreek de hele groep aan:
“wie het niet begrijpt, steekt de vinger op” (ipv steekt zijn vinger op)
- vermijd rolbevestiging
“ an veeg jij het bord af, thomas wil jij de banken terug op hun plaats zetten?”
“ beste mama, ….
- gelijke prestaties = gelijke feedback
“ els en jan scoren allebei goed op hun wiskunde test. “dat verbaast me niets”, krijgt jan te horen. “goede inzet!” , staat op de test van els.
- stel verschillende soorten vragen aan iedereen: herhalingsvragen, denkvragen, dieptevragen, reproductievragen…
- zijn je verwachtingen genderneutraal?
vb: groepswerk: stimuleer zowel de jongens als de meisjes om leidende en verzorgende/administratieve taken op te nemen
vb: Carla en Piet hebben beiden moeilijkheden met het afstellen van de microscoop. Leerkracht stelt de microscoop in voor carla en geeft piet aanwijzingen hoe hij het zelf kan doen
- gebruik verschillende leermethodes: talige opdrachten, doe-activiteiten, creativiteit, groepswerk, hoekenwerk
Eerste lijnsbijdrage van Klasse: Jongens/meisjes
RoSa werkte mee aan de eerstelijnsbijdrage over jongens en meisjes
in het januarinummer 2011 van Klasse voor leerkrachten. Het werd een
praktische handleiding voor leerkrachten met tips, voorbeelden en
checklists. Concrete tips van RoSa vind je ook in het begeleidende
filmpje op klassetv
>> Bekijk het volledig eerstelijnsdossier 'jongens en meisjes' van klasse.
Meer lezen: aanraders uit de RoSa bibliotheek
   
De Eerste Lijn: "Meisjes zijn anders. En jongens ook." In: Klasse voor leerkrachten, januari 2011.
Gen-BaSec spelmethodiek: aandacht voor gender in het basis- en
secundair onderwijs , Dienst Beroepsopleiding, departement Onderwijs en
Vorming, 2008. (RoSa exemplaarnummer:P 4/0204 )
Gezien. Onderscheid naar sekse in het basisonderwijs, Dora Dolle Willemsen: 1997. (RoSa exemplaarnummer: DII 3a/0153)
Gender in the classroom, David M. Sadker
(ed), 2007. (RoSa exemplaarnummer: DII 3f/0087 )
Wie voert het hoogste woord? Interactie in het eerste leerjaar vanuit genderperspectief, Sara Bossaert, 2009. (RoSa exemplaarnummer: DII 3a/0265 )
|
