|
De terminologie waarmee over gender wordt gesproken, vind je hier op een rijtje met een woordje uitleg.
Directe (sekse)discriminatie
Wanneer iemand minder
gunstig behandeld omdat hij/zij man/vrouw is, spreekt men van directe sekse discriminatie.
Democratisch
tekort
Dat is een situatie die ontstaat wanneer een groep in de samenleving niet
evenredig vertegenwoordigd is in de besluitvorming. Die groep,
bijvoorbeeld werkende moeders, zal daardoor minder sterk kunnen
doorwegen op het beleid dan dit volgens hun aantal zou moeten. Dat
vermindert de democratische legitimiteit (geldigheid) van het beleid.
Een andere naam voor die situatie is 'democratisch deficit'.
Ecofeminisme
Ecofeministen leggen de link tussen de vrouwenbeweging en de
ecologische beweging vanuit de overtuiging dat er een gelijkaardig principe
in werking is bij de verwaarlozing van de aarde en onderdrukking van de
vrouw. Zij stellen het dualisme natuur-cultuur in vraag en
streven naar een harmoniemodel waarbij de nadruk wordt gelegd op de
onderlinge verbondenheid van de elementen. Het ecofeminisme heeft
vertakkingen naar het christenfeminisme waarbinnen het de vorm krijgt van
reflectie over de zorg voor de aarde en de natuur als godsschepping,
spiritualiteit (godinnencultus) en dierenrechtenactivisme.
Empowerment
als
individu of als groep meer
macht verwerven om beslissingen te nemen en keuzes te maken, om zelf je problemen op te
lossen en dingen te verwezenlijken of te veranderen. Empowerment
houdt ook in dat je als individu of als groep meer toegang hebt tot en meer
controle over de economische middelen (kapitaal, grond, ..), dat je meer kent
en kunt (know-how) en meer macht hebt om het politieke en sociale beleid te
beïnvloeden.
Gelijkheidsdenken
zijn de biologische
verschillen tussen vrouwen en mannen van belang of niet? Feministische theoretici zijn het
er niet over eens. Aanhangers van het gelijkheidsdenken zien geen verschillen die
onoverkomelijk zijn: gelijkwaardigheid komt voort uit gelijkheid. Mannen en vrouwen zijn
gelijk, ze hebben gelijke rechten en plichten. Eens alle discriminaties weggewerkt zijn,
hebben vrouwen en mannen een gelijke uitgangspositie en staat niets hun gelijkwaardigheid
nog in de weg. Zie ook verschildenken.
Gender
Gender vs sekse
Sekse = het biologisch geslacht: biologische verschillen tussen mannen en vrouwen. Ze zijn universeel en (meestal) onveranderlijk.
Gender = het sociaal geslacht: de ideeën en
verwachtingen rond ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’. Deze zijn
sociaal en cultureel bepaald en worden voortdurend veranderd, verfijnd
en bijgeschaafd.
Gender is een sociale constructie
Gender vestigt er de aandacht op dat biologische verschillen vaak vertaald worden in sociale ongelijkheid waardoor vrouwen en meisjes als een gevolg van stilzwijgende afspraken en normen, die op een bepaald moment, in een bepaalde samenleving worden gemaakt, in een ondergeschikte positie ten opzichte van mannen en jongens worden geduwd.
Gender
speelt op drie niveaus:
1. Het
is een onderdeel van je identiteit.
Traditionele ideeën rond vrouwelijkheid en mannelijkheid spelen een rol bij je zelfbeeld
en bij het beeld dat anderen van je hebben.
2. Gender is een vorm van sociale organisatie.
De man-vrouw tegenstelling geldt als ordeningsprincipe in onze samenleving.
3. Gender heeft een normerende functie.
Opvattingen rond mannen en vrouwen bepalen de manier waarop onze samenleving
genormeerd is. Die traditionele opvattingen sluipen, vaak onbewust,
binnen in de
regelgeving, in beleidsmaatregelen, enz...
Genitale verminking
Bij meisjes en
vrouwen, meestal uit Afrikaanse landen, wordt het geslachtsorgaan
gedeeltelijk verwijderd en bijna helemaal dichtgemaakt. Het is een eeuwenoud
gebruik dat de seksualiteit van vrouwen wil onderdrukken. De ingreep geeft
problemen bij urineren, menstrueren en bevallen. Het brengt het leven van
vrouwen in gevaar en is al in veel landen bij wet verboden.
Glazen Plafond
De onzichtbare barrière
waardoor vrouwen geen toegang hebben tot leidinggevende functies in bedrijven/organisaties
waar mannen het voor het zeggen hebben.
Indirecte (sekse)discriminatie
wanneer maatregelen, wetten,
situaties die op het eerste gezicht neutraal zijn, een nadelig effect hebben op iemand
vanwege haar of zijn geslacht.
Mainstreaming
Als het bestaande beleid op àlle domeinen
rekening houdt met genderverschillen of met andere verschillen doet het aan mainstreaming. Niet alleen het ministerie van
emancipatie of gelijke kansen houdt zich dan bezig met het bevorderen van gelijke kansen. Alle
ministeries moeten in hun beleid gelijke kansen bevorderen. Dat betekent dat ze
niet alleen directe, maar ook indirecte discriminatie moeten opsporen
en/of tegengaan in de maatregelen die ze treffen.
Paritaire democratie
is de evenwichtige
samenstelling van alle politieke besluitorganen. Een evenwichtige samenstelling wat
vrouwen en mannen betreft is een weergave van de verhouding in de samenleving: de helft
vrouwen en de helft mannen. In België zijn de laatste jaren enkele wetten gestemd die het
bereiken van de paritaire democratie moeten versnellen via quota's. Die quota's bepalen
bijvoorbeeld hoeveel vrouwen er verplicht op een verkiezingslijst moeten staan of hoeveel
vrouwen er minstens in bepaalde adviesraden moeten zitten. Die wetten zijn een voorbeeld
van positieve discriminatie.
Patriarchaat
Patriarchaat gaat over macht
en dominantie.
Kortweg bedoelt men met het patriarchaat een samenleving waar mannen het voor het
zeggen hebben.
Een patriarchaal georganiseerde maatschappij impliceert dat mannen machtsposities innemen
in alle belangrijke instellingen van de maatschappij en dat vrouwen geen toegang hebben
tot diezelfde machtsposities. Dit betekent niet dat vrouwen geen
macht hebben of geen rechten, het betekent enkel dat ze minder macht en rechten
hebben dan mannen.
Om de meer verborgen patriachale tactieken die dit mogelijk maken te ontmaskeren,
gebruikt men het begrip gender.
Om die ongelijke machtsverhoudingen recht te trekken doet men aan mainstreaming en benadrukken
feministen het belang van gelijke
kansen.
Privé-openbaar debat
Door een historisch
gegroeide tegenstelling tussen het private en het openbare of publieke leven in onze
samenleving, worden feitelijke ongelijkheden tussen vrouwen en mannen in
stand gehouden. In onze Westerse burgerlijke samenleving bestaat die tegenstelling sinds
de 19e eeuw. Tot het publieke leven behoren politiek, economie, cultuur. Het private leven
is het domein van de zorg, de opvoeding, de huishoudelijke taken. Lange tijd was die
scheiding strikt geslachtsgebonden: de werknemer-man tegenover de huishoudster-zorgende
vrouw.
Dat zogenaamde kostwinnersmodel begon af te takelen doordat vrouwen in de
tweede helft van de twintigste eeuw meer en meer buitenshuis gingen werken en dus ook
deelnamen aan het openbare leven. Toch is die scheiding niet volledig verdwenen en zorgt
ze voor (feitelijke) ongelijkheden. Vrouwen kunnen niet op dezelfde manier deelnemen aan
het openbare leven omdat zij nog altijd het leeuwendeel van de taken uit het private leven
op zich nemen. Met andere woorden: vrouwen doen nog altijd de meeste huishoudelijke taken
en hebben dus minder tijd vrij om zich waar te maken op de arbeidsmarkt, in de politiek,
op alle domeinen van het openbare leven.
Positieve discriminatie
beleidsmaatregelen die een
achtergestelde groep uit de samenleving wil bevoordelen (vrouwen, etnische minderheden,
enzovoort) en bestaande discriminaties wegwerken.
Reproductieve rechten
het recht om in alle vrijheid te bepalen hoeveel kinderen je wil, wanneer je die wil, met welke tussenpozen, en of je wel kinderen wil. Het begrip houdt ook in dat iedereen recht heeft op respectvolle en volledige seksuele voorlichting, op betaalbare voorbehoedsmiddelen, op de vrijheid om een verantwoorde keuze te maken in verband met abortus en om die in veilige omstandigheden te laten doen. Het betekent ook dat je recht hebt op veilig vrijen, zonder risico op seksueel overdraagbare aandoeningen (soa, hiv/aids) en op goede medische begeleiding als je zwanger bent of gaat bevallen.
Rolpatronen
gedragspatronen die
verschillend zijn voor vrouwen en mannen.
Roldoorbreking
het doorbreken van die
traditionele taakverdeling (rolpatronen) tussen mannen en vrouwen.
Seksesegratie op de arbeidsmarkt
op de arbeidsmarkt zijn vrouwen niet in alle beroepen en op alle
functieniveau's even goed vertegenwoordigd. Horizontale segregatie betekent dat vrouwen
een beperkter aantal beroepen uitoefenen dan mannen, verticale segregatie betekent dat er
meer vrouwen aanwezig zijn in de lagere functieniveau's.
Soa
een letterwoord voor : seksueel overdraagbare aandoeningen, een verzamelnaam voor besmettelijke ziekten die je kunt oplopen door seksueel contact. Meer uitleg
Socialisatie
het leerproces waarbij
maatschappelijke normen en waarden worden aangeleerd, ook rolpatronen en opvattingen over
gender.
Verschildenken
zijn de biologische
verschillen tussen vrouwen en mannen van belang of niet? Feministische theoretici zijn het
er niet over eens. Aanhangers van het verschildenken leggen de nadruk op de fundamentele
verschillen tussen vrouwen en mannen. Aangezien die verschillen onveranderlijk zijn, dient
het beleid rekening te houden met de verschillende behoeften van vrouwen en mannen.
Vrouwen en mannen zijn dus niet gelijk, maar wel gelijkwaardig. Zie ook gelijkheidsdenken.
Opmerking
Meer
termverklaring vind je in de uitgave van de EU Gelijke
kansen in 100 woorden
(RoSa exemplaarnummer V3/0228)
|
english
français