|
Waarover gaat het?
Het loon?
De oorzaken
In de RoSa bibliotheek
Waarover gaat het?
 Gelijk loon voor gelijk werk is een oude eis van de vrouwenbeweging en een principe dat al sinds 1957 in Europese en Belgische wetgeving werd vastgelegd. Toch gaapt er in de praktijk nog een diepe kloof tussen de lonen van mannen en vrouwen. De gemiddelde vrouw verdient minder dan de gemiddelde man. Dat is een wereldwijd verschijnsel. Het verschil in loon noemt men de loonkloof. Over hoe groot die loonkloof is, zie je geregeld de meest uiteenlopende percentages opduiken. Het is om te beginnen al niet duidelijk wat met 'loon' wordt bedoeld. Gaat het over het uurloon of het maandloon? Netto of bruto? Worden premies, eindejaarsbonussen, extra-legale voordelen meegeteld?
Het loon
De keuze van welk loon we als basis nemen bij het berekenen van de loonkloof is geen neutrale keuze.
- Keuze voor uurloon t.o. maandloon: vrouwen zijn gemiddeld genomen minder uren per week actief op de arbeidsmarkt. Dat komt o.a. omdat er meer vrouwen deeltijds werken dan mannen. Gevolg is dat het loonverschil in maandloon uitgedrukt groter is dan in uurloon.
- Keuze voor nettoloon t.o. brutoloon: gemiddeld zitten mannen in een hogere looncategorie dan vrouwen. Dat komt o.a. doordat mannen meer tewerkgesteld zijn in beter betaalde sectoren dan vrouwen en omdat vrouwen nog steeds geconfronteerd worden met een glazen plafond. Omdat belastingen en allerhande bijdrage in verhouding zwaarder doorwegen op de hoogste looncategorieën gaat het loonverschil tussen mannen en vrouwen in brutoloon uitgedrukt anders zijn dan als het op basis van het nettoloon wordt berekend.
De oorzaken
Dat er ondanks antidiscriminatie en gelijk loonwetgeving nog zo'n loonkloof gaapt ligt aan een aantal factoren. De meeste hebben te maken met de positie die mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt innemen.
Meer vrouwen op de arbeidsmarkt
In de jaren zeventig kwam in Vlaanderen het proces opgang waarbij elke jongere generatie vrouwen actiever deelneemt aan het beroepsleven dan de vorige. Daardoor zijn er momenteel minder oudere vrouwen beroepsactief dan mannen. Gemiddeld bekeken hebben vrouwen dan ook minder anciënniteit opgebouwd waardoor de algemene loonkloof deels te verklaren is.
Deeltijdse arbeid
Vrouwen werken veel vaker dan mannen deeltijds. In België gaat het om 44,3% van de vrouwen die deeltijds werken tegenover slechts 7,9% van de mannen (cijfers: Loonkloofrapport 2008). Vaak is deze deeltijdse arbeid niet vrijwillig maar wordt ze opgelegd door omstandigheden (bv. familiale verantwoordelijkheden, tewerkstelling in een sector die dat eist). Deeltijds werk is een oorzaak van de loonkloof omdat wie deeltijds werkt, vaak minder doorgroeimogelijkheden heeft, minder toegang tot leidinggevende beroepen, een lagere sociale bescherming geniet. Ook heeft wie deeltijds werkt een onderbroken loopbaanpatroon wat dan weer gevolgen heeft voor bv. de anciënniteit waardoor het loon lager ligt.
Horizontale segregatie op de arbeidsmarkt: sectoren en beroepen
Er bestaat een groot verschil in verloning tussen verschillende sectoren. In de twee slechtst betalende sectoren, kleinhandel en horeca is respectievelijk 70% en 58% van het personeel een vrouw. Terwijl in de best betalende sectoren, chemie en informatica, vooral mannen te vinden zijn. Dit zijn de uitersten, maar er is sprake van een trend: vrouwen vind je vaker terug in minder goed betalende sectoren, mannen zijn geconcentreerd in de sectoren met hogere lonen.
Naast een verschil in sectoren is er ook een duidelijk verschil in hoe verschillende beroepen worden beloond. In typische mannenberoepen bijvoorbeeld wordt fysieke inspanning hoger gewaardeerd (lees betaald) dan in typische vrouwenberoepen (de bouwvakker die zware lasten versleurt versus de verpleegster die een patiënt tilt).
Verticale segregatie: het glazen plafond
Het glazen plafond is de benaming voor de onzichtbare barrière die vrouwen tegenhoudt om door te stoten tot het topmanagement van bedrijven of tot topfuncties in openbare diensten. Vrouwen blijven ondervertegenwoordigd in leidinggevende beroepen. Onderbroken loopbanen, deeltijds werken, de combinatie met kinderen en huishouden en de door mannen gedomineerde bedrijfscultuur zorgen ervoor dat vrouwen minder makkelijk doorstromen naar beter betaalde functies. Uit onderzoek blijkt ook dat mannen veel meer dan vrouwen gebruik (kunnen) maken van langere en duurdere opleidingen die de kansen op promotie aanzienlijk verhogen.
Gezinssamenstelling en burgerlijke staat
Mannen die gehuwd zijn en kinderen hebben, hebben over het algemeen een hoger loon dan getrouwde vrouwen met kinderen. Bij vrouwen met kinderen ligt het gemiddelde uurloon lager dan bij vrouwen zonder kinderen.
Onverklaarbare loonsverschillen
Naast deze objectieve verklaringen en indicatoren van de loonkloof, blijft er echter nog zo'n 5% à 7% over die niet te verklaren zijn. Dit deel van de loonkloof is mogelijk te wijten aan seksediscriminaties in de gehanteerde functieclassificatie. In het interprofessioneel akkoord 2007-2008 worden de bedrijven en de sectoren opgeroepen om hun loonclassificatie te toetsen op genderneutraliteit en indien nodig correcties aan te brengen. Hiervoor kunnen ze gebruik maken van de checklist functiewaardering.
overzicht
Meer weten over de loonkloof?
.... in de RoSa bibliotheek.
Vind interessante publicaties over de loonkloof die je gratis kan lenen uit de RoSa bibliotheek via onze online catalogus. Volgende trefwoorden zijn zeker interessant:
Aanraders uit de Rosa Bibliotheek
   
- De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België - Rapport 2010 - pdf, T. Bevers e.a., 2010 (RoSa exemplaarnummer dd/000042)
- Gender pay differentials: cross-national evidence from micro-data, B. Mahy, R.Plasman, F. Ryckx, 2006 (RoSa exemplaarnummer EIIi/58)
- Sekseneutrale functieclassificatie. Handleiding, Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, 2006 (RoSa exemplaarnummer EIIf/162)
- Waarom vrouwen beter verdienen (maar mannen meer krijgen), G. Theunissen en L. Sels, 2006 (RoSa exemplaarnummer EIIa/598)
...in het RoSa archief
Actiecomité "Gelijk Loon voor Gelijk Werk"
..op de RoSa website
Het Geheugen - de strijd voor gelijk loon in België:
- Het verdrag van Rome
- De staking bij FN Herstal
- Gabriele Defrenne vs SABENA
De RoSa factsheet "Arbeidsparticipatie en loonsverschillen".
overzicht
|
english
français