Wat is gender?
Welke gender bedoel je?
Hoe werkt gender?
Natuur en/of cultuur?
Aanraders uit de RoSa-bibliotheek
Lees verder
Wat is gender?
Het concept 'gender' wordt regelmatig gebruikt in internationaal en nationaal beleid, in het feminisme en genderstudies. Wat is gender?
Geslacht of sekse Verwijst naar de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen, die universeel en (meestal) onveranderlijk zijn.
Gender, het sociaal geslacht
- verwijst naar de sociale ideeën, verwachtingen en normen rond mannelijkheid en vrouwelijkheid: ‘wat betekent het om man of vrouw te zijn?’
Bv. stereotiep mannelijke eigenschappen: zelfstandig, grappig, initiatief nemen,... vs. stereotiep vrouwelijke eigenschappen: zorgend, emotioneel, communicatief,...
- verwijst ook naar de manier waarop deze ideeën rond mannelijkheid en vrouwelijkheid tot uiting komen: de sociale rollen die mannen en vrouwen invullen (genderrollen), de waarde die gekoppeld wordt aan die rollen, en de relatie tussen mannen en vrouwen.
- Deze sociale ideeën en verwachtingen zijn voor een groot deel sociaal en cultureel bepaald en worden bijgevolg voortdurend veranderd, verfijnd of bijgeschaafd naargelang van tijd en context.
Meer online:
Kennislink: Gender
Welke gender bedoel je?
Gender als geheel van sociale verwachtingen en rollen wordt soms verward met genderidentiteit, biologisch geslacht/sekse of seksuele oriëntatie. Gender overstijgt het persoonlijke:
Hoe werkt gender?
Gender speelt op 3 niveau's:
Gender als deel van je identiteit
Gendernormen worden (meestal onbewust) aangeleerd (socialisatie) en geïnternaliseerd zodat deze regels natuurlijk aanvoelen, met onbewuste vooroordelen tot gevolg. Voorstellingen van mannelijkheid en vrouwelijkheid die we via de media, ouders, school,... meekrijgen bepalen ons zelfbeeld en ons beeld van anderen.
Bv. veel vrouwen spiegelen zich aan het slankheidsideaal in de media als norm voor de vrouw
 Voor leerkrachten:
Omdat onderwijs één van de domeinen is waar we gendernormen aangeleerd krijgen: bekijk de RoSa-website Gender in de klas die jou helpt om genderbewust voor de klas te staan.
Gender om de samenleving te ordenen
 Gender ordent de samenleving aan de hand van mannelijke tegenover vrouwelijke stereotypen. Op verschillende maatschappelijke domeinen bestaat een tweedeling in de structuur ervan.
Bv. er zijn typische ‘mannenberoepen’ en typische ‘vrouwenberoepen’ omdat vrouwen volgens het stereotype zorgzaam zijn, en mannen technisch-wetenschappelijk onderlegd.
- Deze ordening is niet neutraal. Ze neemt vaak de vorm aan van een hiërarchie van ‘mannelijke’ boven ‘vrouwelijke’ eigenschappen en taken.
Bv. mannenberoepen worden doorgaans hoger gewaardeerd (en verloond) dan vrouwenberoepen.
- Deze combinatie en wederzijdse beïnvloeding van ordening, hiërachie en normering heet genderstratificatie: de historisch gegroeide genderconstructies kunnen leiden tot discriminaties, ongelijke toegang/controle over geld, arbeid, politieke en economische besluitvorming en andere sociale onrechtvaardigheden. Meer over actuele genderongelijkheden: Kwesties
Gender als basis voor normen en cultuur
Deze opvattingen rond mannen en vrouwen bepalen wat kan, mag en wat niet mag in onze samenleving. Ze zitten vervat in regels, gebruiken, cultuur, taal, media, politieke en economische systemen,...
Voorbeelden:
- gender in culturele gebruiken: bv. genitale verminking
- gender in taal: man is vaak de norm, bv. bij "jongens, kom eens!" voelt iedereen zich aangesproken, bij "meisjes, kom eens!" enkel de meisjes. Meer: "Artikel Uitgelezen: Taal en gender in de klas -pdf , Sarah Bossaert
- opvoeding: roze voor meisjes, blauw voor jongens
- status en respect: bv. sinds de feminisering van de geneeskunde heeft de huisarts aan status ingeboet
- religie en ideologie: Genderongelijkheid wordt in stand gehouden door een historisch gegroeide genderideologie, een maatschappelijk systeem van ideeën en waarden die bestaande genderrollen en genderverhoudingen legitimeren. Gendernormen worden gerechtvaardigd door bv. religieuze of biologisch-deterministische principes. Religion as Gender Ideology / J. Soares, 2009
Deze niveau's lopen door elkaar en beïnvloeden elkaar. Genderrelaties zijn dus complex.
Als we verandering willen realiseren in genderrollen en -normen, is het belangrijk om op de 3 niveau's te werken: persoonlijk, structureel en normatief. Een mentaliteitsverandering is dus noodzakelijk. Feministen proberen hieraan te werken. Meer: Gender en feminisme
De idee van verandering in gendernormen roept soms weerstand op tegen de idee gender:
- Psychologisch: onze identiteit, overtuigingen en gewoonten worden in vraag gesteld
- Sociaal en institutioneel: het veranderlijke aspect van gender bedreigt bestaande machtsverhoudingen en bepaalde fundamenten van onze samenleving, bv. het centraal staan van het gezin, rolverdeling man-vrouw, religie… Bv. Kritiek van het Vaticaan op het concept gender
Meer uit de RoSa-bibliotheek:
Natuur en/of cultuur?
Ben je man of vrouw of word je het?
Zogenaamd mannelijke en vrouwelijke eigenschappen 'kleven' aan de respectieve sekse zodat het lijkt alsof ze natuurlijk zijn en altijd samen voorkomen, ook al heeft iedereen zowel 'mannelijke' als 'vrouwelijke' eigenschappen. Bv. meisjes zijn zorgend, jongens zijn ondernemend.
Zijn de verschillen tussen mannen en vrouwen aangeboren of aangeleerd? Wat is het aandeel van genetische, biologische factoren en van sociale, culturele factoren (opvoeding, media,…)? Deze vragen vormen de kern van het nature versus nurture debat over man-vrouwverschillen.
Tegenwoordig is er steeds meer consensus dat zowel biologische als sociale elementen hun invloed hebben. Hoe zwaar elk doorweegt en hoe de beïnvloeding gebeurt, is nog onderwerp van discussie.
Meer online:
Kennislink: Dossier man-vrouw
Meer uit de RoSa-bibliotheek:
Aanraders uit de RoSa-bibliotheek     
- Waarom we allemaal van Mars komen: hoe neuroseksisme aan de basis ligt van de verschillen tussen man en vrouw /Cordelia Fine, 2011 (RoSa exemplaarnummer FII e/0161)
- The kaleidoscope of gender: prisms, patterns, and possibilities / Joan Z. Spade, Catherine G. Valentine, 2011 (RoSa exemplaarnummer M/0411)
- Pink Brain, Blue Brain: How Small Differences Grow Into Troublesome Gaps -- And What We Can Do About It /Lise Eliot, 2009 (RoSa exemplaarnummer FII a/1076)
- Introducing gender and women's studies / Diane Richardson, Victoria Robinson, 2008 (RoSa exemplaarnummer FII p/0477)
- What is gender? Sociological Approaches / Mary Holmes, 2007 (RoSa exemplaarnummer FII d/ 0129)
- Gender, culture and society: contemporary feminities and masculinities / Máirtín Mac an Ghaill, Chris Haywood, 2007 (RoSa exemplaarnr. FII p/0441)
Of raadpleeg RoSa's online catalogus. Relevante trefwoorden zijn alvast: gender / mannelijkheid /vrouwelijkheid / stereotypering / natuur cultuur debat / sekserollen / man-vrouwverschillen / socialisatie
Lees verder
Variatie in gender
Gender en feminisme
Gender in beleid
Bronnen beeldmateriaal:
- http://www.californiasexualharassmentlawblog.com/1163569_gender_symbol_family.jpg
- http://www.eyeonannapolis.net/wp-content/uploads/2009/12/male_female_icons.jpg
- http://us.123rf.com/400wm/400/400/gurgenb/gurgenb1002/gurgenb100200087/6499160-multicolor-vibrant-male-and-female-gender-symbol-bokehs-on-beautiful-background-good-for-holiday-and.jpg
- http://3.bp.blogspot.com/_6B8tPuW7TwQ/STD_mafDxAI/AAAAAAAAHsQ/hxn5z8gqKxQ/s400/bluepink.jpg (Pink & Blue Project van artist Jeong Mee Yoon)
- http://popartmachine.com/artwork/LOC+1127431/0/Jobs-for-girls-&-women-If-you-want-a-good-job-in-household-employment...-painting-artwork-print.jpg
|
english
français