|
Klimaatverandering
Ecologische voetafdruk
Duurzaam produceren en consumeren
Klimaatconferenties
Ecofeminisme
Sociaal-politieke beweging
Vandana Shiva
Klimaatverandering
De menselijke activiteit heeft een grote impact op milieu en klimaatverandering.  Dit is vooral te wijten aan de huidige, weinig duurzame productie- en consumptiepatronen in geïndustrialiseerde landen. Die impact is echter verschillend voor mannen en vrouwen. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen wereldwijd er een duurzamer leefstijl op na houden dan mannen. Ze laten een kleinere ecologische voetafdruk na en veroorzaken minder klimaatverandering. Dat ligt in hoofdzaak aan de ongelijkheid tussen vrouwen en mannen.
Ecologische voetafdruk
Eerst enkele basistermen. De biowetenschap ecologie bestudeert de onderlinge wisselwerking tussen planten of dieren en hun milieu en tussen de soorten onder elkaar. Sociale ecologie bestudeert de impact van menselijke activiteit op het milieu.
 Het begrip ecologie raakte wereldwijd ingeburgerd dankzij de Amerikaanse biologe en milieuactiviste Rachel Carson met haar boek Silent Spring (1962), een baanbrekend werk over de milieuproblematiek.
Natuurlijke rijkdommen, ecosystemen, biodiversiteit, water, schone lucht,... zijn ons ecologische kapitaal. Productie- en consumptiepatronen in de geïndustrialiseerde landen zijn er verantwoordelijk voor dat het ecologische kapitaal van de aarde in een snel tempo opgebruikt wordt. Dat is onverantwoord tegenover toekomstige generaties. De gevolgen van niet-duurzame productie en consumptie zijn niet fraai: klimaatverandering, natuurrampen, milieuvervuiling, verdwijnen van biodiversiteit. Het Noorden haalt zijn rijkdom uit exploitatie van arbeidskrachten en natuurlijke hulpbronnen in het Zuiden. Vandaar het begrip ecologische schuld.
Het begrip ecologische voetafdruk geeft aan hoeveel aardoppervlakte nodig is om alles te produceren en om alle afval te verwerken voor het aanhouden van de leefwijze van een persoon of een groep. Vrouwen hebben een kleinere ecologische voetafdruk dan mannen. Door een duurzamer manier van consumeren verbruiken vrouwen minder natuurlijke rijkdommen en hebben ze minder impact op milieu en klimaat. Dat vrouwen duurzamer consumeren dan mannen komt voort uit de ongelijkheid tussen de seksen. Er is een onevenwicht in machtsverhoudingen en bezit. Al die ongelijkheden hebben gevolgen voor het milieu. We staan dus voor een dubbele uitdaging : een genderneutrale maatschappij uitbouwen en een identieke duurzame levensstijl voor iedereen aanhouden.
Ecologische voetafdruk voor de klas :
Duurzaam produceren en consumeren
Hoewel consumptie in de geïndustrialiseerde landen afhangt van inkomen, sociale omgeving en modetrends, blijkt gender ook een belangrijke factor . Mannen gebruiken in verhouding meer transport, meer stroom, meer technologie en dragen zo bij tot meer klimaatverandering. Mannen hebben de best betaalde jobs en dus meer geld om te consumeren. Ze houden zich minder bezig met zorg voor anderen en hebben dus meer vrije tijd. Ze hebben milieuvervuilende hobby's (technologie, auto's). Naar schatting nemen vrouwen 80% van de aankoopbeslissingen, terwijl mannen 80% van het huishoudbudget uitgeven. Vrouwen zijn verantwoordelijk voor aankopen van voedsel, kleding, hygiëne en medische zorg. Mannen besteden meer aan restaurant, transport en sport. Meisjes tonen zich meer bezorgd voor het milieu dan jongens en voelen zich op jongere leeftijd (15 jaar) verantwoordelijk voor duurzame ontwikkeling.
In landen in ontwikkeling hebben veel vrouwen geen inkomen uit werk, hoewel ze in werkelijkheid harder werken dan de mannen. Ze zijn verantwoordelijk voor de energie- en watervoorziening, de voedselproductie en de kinderzorg. Voor hun takenpakket beschikken vrouwen zelden over machines of elektriciteit. Doordat hun werk zich situeert rond de woning, verplaatsen vrouwen zich meer te voet dan met gemotoriseerd transport. Het energieverbruik is dus lager voor het werk dat vrouwen doen.
Bronnen:
Meer weten:
Aanraders uit de RoSa bibliotheek
 
The gentle subversive: Rachel Carson, silent spring, and the rise of the environmental movement / Mark Hamilton Lytle. - (RoSa exemplaarnummer T/109 )
Ecologie: quand les femmes comptent / Solange Goma (e.a.); J. France Falquet. - (RoSa exemplaarnummer FIIa/0769 )
Klimaatconferenties
Op de klimaatconferentie van 6 oktober 2009 in Bankok gaf ECO, een groepering van niet-gouvernementele milieuorganisaties, vijf goede redenen waarom de nadruk moet liggen op gendergelijkheid in de finale tekst van de klimaatovereenkomst van Kopenhagen (december 2009).
- Vrouwen spelen een sleutelrol in water-, voedsel- en brandstofvoorziening van hun gemeenschap. Daardoor hebben vrouwen geleerd om vindingrijk te zijn bij schaarste en milieuschade.
- Vrouwen zijn voortrekkers in de aanpak van de kwalijke gevolgen van klimaatverandering.
- Vrouwen worden extra hard getroffen door klimaatverandering door armoede en gebrek aan medische en andere hulp. Slachtoffers van natuurrampen zijn in meerderheid vrouwen
- Van alle juridisch bindende overeenkomsten die tot stand kwamen na de wereldtop van 1992 is de United Nations Framework Convention on Climate Change (Kyoto protocol) de enige die geen genderinvalshoek bevat.
- Vrouwen worden niet evenredig vertegenwoordigd op de VN klimaatconferenties (slechts 12% in 2007)
Lees het artikel in de ECO-nieuwsbrief - pdf
Meer lezen:
Ecofeminisme
De term ecofeminisme verwijst zowel naar de overlapping tussen vrouwenbewegingen en milieubewegingen van de jaren 1980-90 als naar het wereldbeeld dat stelt dat er een verband is tussen de verloedering van het milieu en de onderdrukking van de vrouw.
Sociaal-politieke beweging
Ecofeminisme als sociaal-politieke beweging ziet parallelle mechanismen aan het werk in genderdiscriminatie en de aanslag op natuur en milieu. Bij de onderdrukking van vrouwen zijn identieke mannelijke attitudes en methodes in het spel als bij de roofbouw op milieu en natuurlijke hulpbronnen. Het patriarchaat is voor ecofeministen de oorzaak van veel wereldproblemen.
Ecofeministen stellen de dualiteit natuur/cultuur in vraag. Ze baseren hun overtuiging op een recente filosofische strekking die de mensheid beschouwt als een integraal deel van het ecologisch systeem. Alle soorten leven vormen één groot harmonieus geheel. Alle leven op aarde, humaan of niet, is gelijkwaardig. De bescherming van natuur en ecosystemen is van het allergrootste belang. Sommige ecofeministen beschouwen de aarde als een levend wezen, dat het overleven van de mens en alle medeschepselen garandeert. Ze hebben ontzag voor de onaantastbaarheid van de aarde. Ze verzetten zich tegen de omzetting ervan in dood materiaal voor industrie en productie van koopwaar.
Het ecofeminisme heeft vertakkingen naar het christenfeminisme - de zorg voor de aarde en de natuur als Gods schepping – naar de voorchristelijke godinnencultus - de godin aarde als moeder die leven geeft - en naar het dierenrechtenactivisme.
Vandana Shiva
 Pionier van het ecofeminisme is de Indiase natuurkundige en schrijfster Vandana Shiva. Deze milieu- en mensenrechtenactiviste wordt vaak genoemd als een van de topdenkers en wereldleiders van de milieubeweging. Ze is bekend voor haar kritiek op de geglobaliseerde agro-industrie en genetisch gemanipuleerde gewassen en voor haar strijd tegen monopolies in de voedseldistributiesector.
Meer over Vandana Shiva
Aanraders uit de RoSa bibliotheek
  
Ecofeminism / Maria Mies, Vandana Shiva. - (RoSa exemplaarnummer FII a/0889 )
Vrouwen die de wereld veranderen: gesprekken met Noreena Hertz, Vandana Shiva, Susan George, Naomi Klein en anderen. / Jesse Goossens. - (RoSa exemplaarnummer T/0807 )
Routledge international encyclopedia of women : global women's issues and knowledge : volume 1 ability-education : globalization / ed.: Cheris Kramarae ; Dale Spender.- (RoSa exemplaarnummer V3/0316 [p. 434 ecofeminism])
Lees ook:
Gender en Duurzame ontwikkeling
Gender en Duurzame economie
Gender en Natuurlijke hulpbronnen
|
kwesties 
english
français