In de wereld

Arbeid - zorg wereld wijd:

Ook op wereldschaal dragen vrouwen de grootste verantwoordelijkheid voor zorgtaken. In alle regio's van de wereld besteden vrouwen meer uren aan onbetaalde arbeid dan mannen. Vrouwen in Noord Afrika besteden gemiddeld het meeste uren per dag aan onbetaalde arbeid, vrouwen in Japan het minste. Vrouwen in Zuidoost Afrika en China presteren dan weer gemiddeld het meeste uren aan betaalde arbeid, terwijl vrouwen in Zuid-Amerika het minst uren betaalde arbeid verrichten. 

Op wereldschaal verrichten mannen in het Midden-Oosten het meeste uren onbetaalde arbeid, terwijl mannen in Europa en Noord-Amerika gemiddeld het meeste uren betaalde arbeid verrichten.

Bron en meer data:worldmapper.org: 

Home-hours women - pdf , home-hours men - pdf
Market-hours women - pdf , market-hours men - pdf

Noord-Zuid

De toenemende globalisering heeft de druk voor vrouwen, vooral in het Zuiden, nog opgevoerd. Economische globalisatie heeft geleid tot grotere rijkdom in sommige landen. In andere landen zorgde economische globalisatie voor economische crisissen, het ineenstorten van levensstandaard, etnische conflicten, sociale vervreemding en grote onveiligheid. Kortom, globalisatie heeft meestal de bestaande ongelijkheden versterkt.  Een van de basisprincipes van vrije handel is de concurrentiestrijd. Om scherpe prijzen te bieden, vestigen grote bedrijven zich daar waar ze goedkope werkkrachten vinden. Uit studies blijkt dat de exportindustrie in arme landen voor een groot stuk steunt op de arbeid van vrouwen. Industrieën trekken vooral ongeschoolde vrouwen aan als goedkope en volgzame arbeidskrachten. Vrouwen zijn over het algemeen minder georganiseerd in vakbonden, wat hun onderhandelingspositie ondermijnt. Bovendien worden hun mogelijkheden vaak beperkt door een traditionele taakverdeling. Vrouwen uit het Zuiden worden daarom vaak ingezet in tijdelijke, makkelijke vervangbare jobs.
Tijdens economische crisissen hebben vrouwen, als goedkope werkkrachten, vaak meer arbeidskansen dan mannen. Het inkomen van vrouwen wordt belangrijker, ze moeten instaan voor het hoofdinkomen of zorgen voor een bijkomend inkomen via tijdelijke en slecht betaalde jobs. Om te kunnen werken, migreren vrouwen vaak zonder hun familie.

Economische crisis en de zorgtaken van vrouwen

Als gevolg van economische crisis kan de staat niet langer instaan voor sociale voorzieningen zoals onderwijs en gezondheidszorg of voor essentiële nutsvoorzieningen zoals water en elektriciteit. De klassieke reactie van instellingen als de wereldbank of het IMF (Internationaal Munt Fonds) is privatisering. Dit zorgt ervoor dat die diensten niet langer toegankelijk zijn voor lage inkomens. In de  praktijk betekent dit dat vrouwen en meisjes ingezet worden voor watervoorziening, de zorg voor zieken, kinderen en ouderen en dergelijke meer.  Wanneer moeders van huis zijn om in het familie-inkomen te voorzien, moeten meisjes de zorgtaken overnemen.

Vicieuze cirkel

Het conflict tussen kostwinners- en zorgrol is nefast voor de toekomst van meisjes. Door gebrek aan scholing komen meisjes later in hetzelfde arbeidscircuit terecht als hun moeders. Ook zij komen terecht op laaggeschoolde, makkelijk vervangbare arbeidsplaatsen. 

Informele arbeid

De economische globalisering zorgde ervoor dat meer vrouwen uit het Zuiden toetraden tot de arbeidsmarkt. Tergelijkertijd is een tweede, schijnbaar tegengestelde trend zichtbaar. Steeds meer vrouwen, vooral in landen in economische crisis, trekken zich terug uit de formele arbeidsmarkt en zoeken oplossingen via informele arbeid. Met informele arbeid wordt thuisarbeid bedoeld, arbeid dus die niet zichtbaar is in de economische statistieken. De informele arbeid varieert van huishoudhulp tot het produceren en verkopen van zelfgekweekt voedsel of handgemaakte goederen. Paradoxaal genoeg is de informele arbeid door de globalisering toegenomen. Grote industrieën laten stukwerk in onderaanneming uitvoeren. Bij een economische crisis stappen meer vrouwen in de informele sector om bij te verdienen. Ook een groot aantal vrouwen die hun werk verliezen komen er terecht. Thuiswerk is aantrekkelijk omdat het de dubbele taak van vrouwen eenvoudiger maakt. Er is uiteraard weinig controle over de omstandigheden van informele arbeid. Voor ondernemers is het een goede zaak. Zowel  de productie- als de arbeidskosten kunnen laag gehouden worden en door de aard van informele arbeid is de organisatie in vakbonden sowieso moeilijk.  

Meer en meer onderzoekers wijzen er dan ook op dat een beleid gericht op een goede combinatie tussen arbeid en zorg, niet enkel een bezorgdheid moet zijn van het rijkere westen. Zij argumenteren dat de combinatie arbeid-zorg moet meegenomen worden in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.

Meer lezen

Aanraders uit de RoSa Bibliotheek: 

• Fiona Robinson, Beyond Labour Rights. The ethics of Care and women's work in the global economy. In: The International Feminist Journal of Politics, volume 8, nr 3, 2006
• Special Issue: Global Perspectives on Gender and Carework. Gender & Society, volume 17, nr 2, april 2003.
• Gender and social policy in a global context. Shahra Razavi, Shireen Hassim (ed), 2006 (RoSa exemplaarnummer M/303)
• Vrouwen en Mondialisering: de strijd tegen genderongelijkheid, DGIS, 2001  (RoSa exemplaarnummer FIIb/719 )
• The Global Construction of Gender. Elisabeth Prügl, 1999. (RoSa exemplaarnummer FIIb/537) 

On line:

Naila Kabeer, Marriage, motherhood and masculinity in the global economy. www.opendemocracy.net, gelezen op 25/08/2008.

Julia Chambers, Gender en Globalisering - pdf, Uitgelezen, jrg 7 nr 4, 2001. 

Noord-Zuidportaal 11.be, Gender en de Milleniumdoelstellingen . 

Commissie Vrouwen en Ontwikkeling diverse interessante publicaties met o.a  Fiche gender en economie - pdf.

Bronvermelding afbeeldingen

• Moeder uit Gambia: http://www.bbc.co.uk/devon/content/image_galleries/gambia_gallery.shtml?8
• Informele arbeid: www.oxfam.co.uk