Zestiende eeuw

Anna Bijns - Geboren in Antwerpen 1493 - daar overleden 1575

Het is goet vrouwe syn, veel beter heere
...
Al is een vrouwe noch soo ryck van goeye,
sy crycht haest een boeye aen haer beene,
ist dat sy trout; maer blyft sy alleene,
& sy haer reene& suyver gehouwen can,
sy is heere & vrouwe: beter leven geene.
Ic en acht niet cleene  thouwelyck; nochtan:
ongebonden best, weldich wyff sonder man.
Lees verder

Biografie

Anna Bijns is afkomstig uit de Antwerpse middenstand: haar ouders hebben een kleerwinkel. Na de dood van haar vader, Anna is dan 24, richt ze samen met haar broer een school op in Antwerpen. Ze blijft haar hele leven vrijgezel. Wanneer haar broer trouwt begint ze een eigen schooltje, "Het Roosterken", waar ze tot haar tachtigste les geeft in godsdienst, lezen, schrijven en rekenen. Haar kernspreuk "Meer suers dan soets" kan verwijzen naar haar eigen moeilijke strijd om het bestaan. Anna Bijns komt over als een onafhankelijke en vrijgevochten vrouw die niet op haar mondje gevallen is.

Via haar vader die wel eens een refrein neerpende, komt de jonge Anna thuis in contact met bevriende rederijkers. Ze ontdekt haar eigen literair talent door deel te nemen aan wedstrijden van de Antwerpse rederijkerskamer, waarvan ze als vrouw geen lid mocht zijn. De rederijkers bewonderen haar taalvirtuositeit en vormbeheersing. Haar populariteit onder haar tijdgenoten is groot. Bijns correspondeert in vlotte refreinen met rederijkers in binnen- en buitenland.

Anna Bijns (Inst. Ned. Geschiedenis) 
Anna Bijns (DBNL) 
De rederijkers  (Poëzieweb)

Oeuvre

Anna Bijns moet heel productief geweest zijn, maar veel van haar verzen zijn verloren gegaan. In totaal hebben we 222 teksten van haar, hoofdzakelijk refreinen. Naast drie gedrukte Refreinenbundels hebben we ook twee lijvige handschriften met het lichtere werk. Verder duiken er refreinen van Bijns op in verzamelhandschriften met rederijkersgedichten.

Haar werk kun je inhoudelijk onderverdelen volgens drie thema's: 

• int vroede :  over het zuivere geloof, tegen de afvallige Lutheranen en tegen misbruiken in de Roomse moederkerk  
• int amoureuze :  hartstochtelijke liefdeslyriek
• int zotte : kloosteramusement, grove onderbroekenlol.

Taalvirtuoos Bijns beschikt over een ruime woordenschat en beheerst perfect de meest ingewikkelde versvormen. Dat rijmtechnisch vernuft combineert ze met een sappige volkstaal die fel, sarcastisch en soms ronduit schunnig is. Haar toon is afwisselend stichtend , hartstochtelijk , geestig en spottend . Later lijkt ze meer berustend.

Anna Bijns heeft haar internationale faam mee te danken aan de drukpers. Antwerpen is op dat moment het centrum van de boekdrukkunst. De Antwerpse minderbroeders die vlak in de buurt van haar schooltje hun klooster hebben, liggen mee aan de basis van haar populariteit. Zij stimuleren haar schrijverschap en helpen haar met het uitgeven in druk van drie bundels stichtende refreinen,  in 1528, 1548 en 1567. Daardoor raakt haar werk tijdens haar leven verspreid tot ver buiten de Nederlanden.

Hoewel de paters haar groot literair talent erkennen, gebruiken ze maar al te graag haar vlot leesbare, striemende pamfletten voor hun propagandaoorlog tegen het Lutheranisme. Theologische argumenten bevatten Anna Bijns' strijdrefreinen niet, maar haar felle aanvallen op Luther komen de minderbroeders bijzonder goed van pas in hun strijd tegen de reformatie.

Lees vooral het pamflet:  Nog schijnt Merten van Rossom de beste van tween
Meer over Luther, Calvijn en de contra-reformatie op www.literatuurgeschiedenis.nl :  Gouden Eeuw - Thema's - Leven en sterven voor het geloof - over geloofstwisten

Prijzen en onderscheidingen

Vermoedelijk won zij op haar negentiende een prijs in een wedstrijd van de Brusselse rederijkerskamer in 1512, met lofdichten op de heilige Maria.

Aanraders uit de RoSa bibliotheek

An unexpected journey : vrouw en kunst - woman and art / eindred. Marijke Seresia ; red. Leen Huet, Wim Neetens. - Antwerpen : Gynaika, 1996. (RoSa exemplaarnr. GIV2a/0204)  

• Een vrouw in de stad. -  In: SYMFOROSA; volume 19 nr 74 (maart 2007), p. 14-18

Doorzoek ook de online catalogus met de trefwoorden: Bijns Anna , poëzie, literaire analyse