Rue de Fleurus n°27
Gertrude Stein & Alice B. Toklas
In de rue de Fleurus n°27, vlak aan de oase van rust Jardin du Luxembourg, hielden de Amerikaanse schrijver Gertrude Stein (1874-1946) en haar levensgezellin Alice B. Toklas (1877-1967) jarenlang een van de meest beroemde literaire salons van de 20 e eeuw.
Gertrude Stein
Gertrude Stein verhuisde op 19-jarige leeftijd van de Verenigde Staten naar Parijs. Aanvankelijk was het enkel de bedoeling er tijdens een vakantie haar broer Leo te bezoeken, die er een appartement annex studio huurde in de rue de Fleurus n°27, maar het draaide anders uit: Gertrude Stein zou van deze plek haar echte thuis maken en ze zou in Parijs een belangrijke rol gaan spelen bij de ontwikkeling van de moderne kunst en literatuur.
Het is bij haar oudste broer Michael, die zich eveneens in Parijs was komen vestigen, in de rue Madame n°58 (vlakbij de rue de Fleurus), dat Gertrude in 1907 Alice B. Toklas leerde kennen, met wie ze van dan af haar hele leven zou delen. Hun vaste relatie stond in scherp contrast met het veel gevarieerdere liefdesleven van vele van hun vrienden (o.a. Natalie Clifford Barney), dat zij overigens vaak scherp bekritiseerden. Alice werd Gertrudes huishoudster, secretaresse, uitgever, minnares, vrouw, vriendin en algemene organisator. Zij zou altijd een achtergrondfiguur blijven, die met veel toewijding Gertrudes “genie” bleef dienen.
Gertrude deelde eerst jarenlang het appartement aan de rue de Fleurus met haar broer Leo, met wie ze samen een private kunstcollectie opbouwde, die schilderijen bevatte van onder meer Matisse, Cézanne en Picasso. Deze kunstcollectie betekende ook het begin van de regelmatige zaterdagavondontmoetingen in de rue de Fleurus, die zowel schilders als bevriende schrijvers en andere kunstenaars samenbrachten. In deze periode begon Gertrude ook zelf te schrijven. Ze maakt zich de gewoonte eigen om ’s nachts te schrijven, in de studio naast het appartement aan de rue de Fleurus, bij het licht van gloeiende gaslampen en de warmte van een gietijzeren stoof.
Alice B. Toklas
Gertrude was sterk in automatisch schrijven, een stream of consciousness-techniek waarbij men zich zo veel mogelijk laat leiden door het onderbewuste. Geïnspireerd door de moderne beeldende kunstenaars wou Gertrude ook in de literatuur de bestaande orde en structuur plaats laten maken voor nieuwe manieren van zien en beschrijven. Haar broer, die zelf in zijn schilderambities faalde, was eerder jaloers op Gertrudes productiviteit en kon geen goed woord over haar werk kwijt, wat hen uiteindelijke definitief uit elkaar zou drijven. In 1913 verhuisde Leo naar Italië (met een deel van de kunstcollectie) en van dan af deelde Gertrude de woning in de rue de Fleurus met Alice.
Terwijl de zaterdagavondsalons in het begin vooral draaiden rond schilders en schilderijen, kwam de focus bij Gertrude en Alice meer en meer te liggen op nieuwe – vooral Amerikaanse – schrijvers. Terwijl Gertrude gesprekken voerde met de – meestal mannelijke – kunstenaars, zorgde Alice voor heerlijke cake en thee en bekommerde zij zich om de vrouwen. Gertrudes excentrieke persoonlijkheid en ook haar geloof in Picasso en het kubisme bezorgden haar een groot prestige. Haar goedkeuring en aanmoediging waren van groot belang voor aankomende schrijvers, die haar vroegen om hun werk te beoordelen. Ze creëerde op die manier banden met vele jonge, en vaak briljant getalenteerde, kunstenaars. Gertrude was ook de eerste Amerikaanse schrijver die de boekhandel Shakespeare and Company van Sylvia Beach bezocht, en ze hielp de winkel mee bekend te maken bij het Amerikaanse publiek. Na de uitgave door Sylvia Beach van het werk van James Joyce, Gertrudes aartsrivaal op het gebied van literaire innovatie, kwam er echter een einde aan deze vriendschap.
Ondanks Gertudes grote prestige als cultfiguur, kreeg ze lange tijd geen of weinig officiële erkenning voor haar eigen werk, wat haar erg irriteerde. Haar eerste echte succes kwam pas met de publicatie van haar levendige en grappige Autobiography of Alice B. Toklas in 1933, een succes dat werd gevolgd door andere boeken, die allemaal getuigen van haar erg persoonlijke stijl (meestal volledig geschreven in het heden en vaak zonder enige vorm van interpunctie).
Ook na Gertrudes dood in 1946 bleef Alices leven in het teken staan van Gertrude. Ze werkte verder aan de publicatie van Gertrudes werk, ze trotseerde financiële moeilijkheden om toch maar Gertrudes kunstcollectie samen te kunnen houden (na Alices dood werd deze echter toch verspreid), maar ze kende uiteindelijk ook zelf literair succes, met de publicatie van haar beroemde Alice B. Toklas Cook Book en van een volume anekdotes over haar leven met Gertrude, onder de titel What is Remembered. Even onafscheidelijk na hun dood als tijdens hun leven, liggen Gertrude en Alice vandaag samen, rug aan rug, begraven op het kerkhof van Père Lachaise.
Meer over Gertrude Stein en Alice B. Toklas?
Meer van de hand van Gertrude Stein in de RoSa bibliotheek: doorzoek RoSa's online bibliotheekcatalogus op auteur STEIN, GERTRUDE
Meer over het leven en werk van Gertrude Stein in de RoSa bibliotheek: doorzoek RoSa's online bibliotheekcatalogus op trefwoord STEIN, GERTRUDE
Meer van de hand van Alice B. Toklas in de RoSa bibliotheek: doorzoek RoSa's online bibliotheekcatalogus op auteur TOKLAS, ALICE B
Meer over het leven en werk van Alice B. Toklas in de RoSa bibliotheek: doorzoek RoSa's online bibliotheekcatalogus op trefwoord TOKLAS ALICE B
Bronvermelding - Bovenstaande tekst werd gebaseerd op de volgende documentatie:
- Catherine Cullen, Virago woman’s guide to Paris. London : Virago Press, 1993. (RoSa exemplaarnumer V3/79)
- Janet Malcolm, Two lives: Gertrude and Alice. New Haven : Yale University Press, 2007. (RoSa exemplaarnummer T/1046)
- Diana Souhami, Gertrude and Alice. San Francisco : Pandora, 1992. (RoSa exemplaarnummer T/0351)
- Renate Stendhal (ed.), Gertrude Stein in words and pictures : a photobiography. London / New York : Thames and Hudson, 1995. (RoSa exemplaarnummer T/0424)
- ©
- Met steun van
