Wereldberoemde Brusselse Dame: Marguerite Yourcenar

Een wereldreizigster en beroemd schrijfster met Brusselse roots.

Op 8 juni 1903 wordt Marguerite Antoinette Jeanne Marie Ghislaine Cleenewerck de Crayencour geboren te Brussel. Haar moeder Fernande de Cartier de Marchienne, de tweede vrouw van Michel-René Cleenewerck de Crayencour, sterft tien dagen later aan kraamvrouwenkoorts. In december van datzelfde jaar vertrekken ze naar het kasteeltje le Mont-Noir in de buurt van Bailleul, waar haar grootmoeder Noémi verblijft. Veel aandacht krijgt ze echter niet van haar kersverse grootmoeder en ze wordt opgevoed door vrouwelijke bediendes. Marguerite zal nooit een school bezoeken: persoonlijke onderwijzers brengen haar de basisbegrippen bij van de wetenschappelijke vakken en op de leeftijd van 7 à 8 jaar begint ze zich reeds te interesseren voor de litteratuur, hierbij gesteund door haar vader. Grootmoeder Noémi sterft in 1909 en in 1912 wordt le Mont-Noir verkocht. Vader Michel en Marguerite, die een zeer goede verstandhouding hebben, gaan in Parijs wonen en er wordt een villa gekocht in Westende voor de zomervakanties. Terwijl ze daar verblijven in de zomer van 1914 breekt de oorlog uit. Omdat de weg naar Parijs niet open is vertrekken ze naar Londen waar ze ongeveer een jaar zullen blijven en waar Michel kennis maakt met Christine Brown-Hovelt, die later zijn derde echtgenote zal worden. Marguerite leert ondertussen Engels, Latijn, Grieks en Italiaans.

Na de oorlog keren ze terug naar Frankrijk. Op 9 juli 1919 slaagt Marguerite - met voldoening - in het eerste deel van het baccalaureaat latijn-grieks als vrije kandidate te Nice. Ze zal nooit het tweede deel proberen en kan daarom ook niet verder studeren om een licentie in de letterkunde te behalen zoals ze eerst gedacht had. Ze besluit schrijfster te worden en samen met haar vader kiest ze Yourcenar - een bijna volmaakt anagram van Crayencour - als schrijversnaam. Haar eerste gedicht Le jardin des Chimères wordt op kosten van haar vader uitgegeven. In 1920 komt Christine Brown-Hovelt bij hen wonen in Monte Carlo en Michel trouwt met haar op 25 oktober 1926. In de lente van 1927 vestigen ze zich in Zwitserland. Michel is dan al ziek en hij sterft op 12 januari 1929 , in hetzelfde jaar dat haar boek Alexis ou le Traité du vain combat wordt uitgegeven: haar eerste echt gewaardeerde boek.

Marguerite berekent dat ze met het geld dat ze geërfd heeft plus de verkoop van allerlei kleinoden ongeveer 10 à 12 jaar in alle vrijheid zal kunnen leven. Ze leidt een echt nomadenbestaan, reist overal rond in Europa, woont een tijdje op een Grieks eiland en heeft allerlei avontuurtjes zowel met mannen als met vrouwen, wat haar niet belet te schrijven. Rond 1934 is ze hopeloos verliefd op haar uitgever André Fraigneau, een homoseksueel, maar tegelijkertijd heeft ze een verhouding met een getrouwde vrouw en doet ze ook een lange cruise met André Embiricos. In 1937, wanneer haar financiële toestand ronduit slecht is, zal ze een boek van Virginia Woolf vertalen: The waves. Hiervoor gaat ze naar Londen om de schrijfster zelf te ontmoeten. Terug in Parijs in het Hotel Wagram ontmoet ze Grace Frick, een Amerikaanse universitaire. Wat Grace betreft is het liefde op het eerste zicht en ze nodigt Marguerite uit haar te bezoeken in Amerika.

Terug in Europa eind april 1938 schrijft ze Coup de grâce, een werk dat zelfs door strenge critici, die haar stijl over het algemeen pompeus en overschat noemen, gewaardeerd wordt. Ze heeft dan in totaal reeds 8 boeken gepubliceerd. De oorlog wordt verklaard eind 1939 en Marguerite kan nog net vertrekken naar Amerika waar ze bij Grace gaat inwonen. Grace is professor aan de Barnard universiteit en Marguerite die geen geld meer heeft wordt ook verplicht te werken. Ze doet wat vertalingen en enig klein journalistiek werk tot ze in 1942 een contract krijgt om halftijds Frans en Italiaans te onderwijzen aan de Sarah Lawrence universiteit in Bronxville, New York. Later zal ze ook nog onderwijzen aan het Hartford Junior College in Connecticut. Voor de eerste keer in haar leven moet ze zich plooien naar een strikt uurrooster en dit valt haar zeer zwaar.

Ook na de oorlog blijft ze in Amerika wonen en neemt zelfs de Amerikaanse nationaliteit aan op 12 december 1947. In 1949 kopen Marguerite en Grace een huis Petite Plaisance op het Mount Desert eiland (voor de kust van Maine) waar ze zullen wonen tot het einde van hun leven. Na de oorlog wordt haar een kist met documentatie opgestuurd die ze had achtergelaten in Zwitserland. Hierin vindt ze de gegevens om Les mémoires d'Hadrien te schrijven. In 1950 stopt ze zelfs even met onderwijzen om dit boek af te maken, waarna ze nog één schooljaar terugkeert (van 1952-1953). Terwijl Marguerite schrijft en lezingen geeft, organiseert Grace alle praktische kanten van hun samenleven. In 1958 krijgt Grace borstkanker . Ze zal 21 jaar vechten tegen deze ziekte terwijl ze Marguerite vergezelt op al haar reizen. De jaren zeventig zijn de echte gloriejaren voor Marguerite Yourcenar: in 1971 wordt ze toegelaten tot de Académie Royale Belge de Langue et de Littérature Françaises, haar boeken verkopen goed, ze wordt geïnterviewd voor radio en TV en er wordt over haar geschreven. Het jaar 1979 zal ze echter zelf een afschuwelijk jaar noemen: Grace sterft op 18 november.

Enkele maanden later heeft ze een nieuwe reisgezel: Jerry Wilson, een 31-jarige homoseksueel, die ze ontmoet heeft in de loop van 1979 toen hij haar thuis kwam interviewen. Met Jerry reist ze naar exotische bestemmingen: te beginnen met een cruise naar de Caraïbische eilanden waarvoor ze vertrekken op 6 maart 1980, dag dat ze, als eerste vrouw, verkozen wordt om te zetelen in de Académie Française. Jerry wordt haar laatste grote liefde maar het wordt geen rustige relatie: Jerry drinkt te veel, gebruikt drugs, krijgt vreselijke woedeaanvallen en neemt ten slotte zelfs zijn vriend mee op reis. Wanneer hij in het verre oosten koortsaanvallen krijgt denkt men eerst aan malaria, maar ten slotte blijkt hij aan aids te lijden. Terwijl hij in Parijs hiervoor behandeld wordt, krijgt Marguerite een hartaanval bij haar thuis en moet geopereerd worden. Jerry sterft te Parijs op 8 februari 1986. Marguerite die nog steeds rondreist om lezingen te houden, voelt zich eind 1987 zeer vermoeid. Begin november krijgt ze een hersenbloeding en ze overlijdt op 17/12/1987 in het ziekenhuis van Mount Desert.

Marguerite Yourcenar, beroemd als schrijfster, was tegelijkertijd een raadselachtige tegenstrijdige vrouw, met een sterk gevoel van eigenwaarde en zeer zelfverzekerd, wat wel eens antipathiek overkwam: ze maakte ruzie met haar uitgevers en sprak openlijk haar afkeer uit over sommige interviewers. Haar werk bestaat uit novelles, romans, gedichten, essays, toneel en vertalingen. In haar romans is het opvallend dat de helden bijna altijd mannelijke homoseksuelen zijn die in opstand komen tegen de seksuele, sociale en morele normen van de samenleving.

Dit korte overzicht werd gebaseerd op bronnenmateriaal beschikbaar in de RoSa-databank.